Exercice 1 (3 points):
Dans l'espace rapporté à un repère orthonormé direct ( O , i ⃗ , j ⃗ , k ⃗ ) (O,\vec{i},\vec{j},\vec{k}) ( O , i , j , k ) , on considère les points A ( 1 , 1 , 1 ) A(1,1,1) A ( 1 , 1 , 1 ) , B ( 2 , 0 , 1 ) B(2,0,1) B ( 2 , 0 , 1 ) et C ( − 2 , − 2 , 4 ) C(-2,-2,4) C ( − 2 , − 2 , 4 ) . Soit ( P ) (P) ( P ) le plan d'équation x + y − 2 z + 12 = 0 x+y-2z+12=0 x + y − 2 z + 12 = 0 .
1.a. Montrer que O A → ∧ O B → = i ⃗ + j ⃗ − 2 k ⃗ \overrightarrow{OA}\wedge\overrightarrow{OB}=\vec{i}+\vec{j}-2\vec{k} O A ∧ O B = i + j − 2 k .
Afficher la correction
On a : O A → ( 1 1 1 ) \quad\overrightarrow{OA}\begin{pmatrix} 1 \\ 1 \\ 1 \end{pmatrix} O A 1 1 1 \quad et O B → ( 2 0 1 ) \quad \overrightarrow{OB}\begin{pmatrix} 2 \\ 0 \\ 1 \end{pmatrix} O B 2 0 1
Donc :
O A → ∧ O B → = ∣ 1 0 1 1 ∣ i ⃗ − ∣ 1 2 1 1 ∣ j ⃗ + ∣ 1 2 1 0 ∣ k ⃗ = ( 1 − 0 ) i ⃗ − ( 1 − 2 ) j ⃗ + ( 0 − 2 ) k ⃗ = i ⃗ + j ⃗ − 2 k ⃗ \begin{aligned}
\overrightarrow{OA} \wedge \overrightarrow{OB} &= \begin{vmatrix} 1 & 0 \\ 1 & 1 \end{vmatrix} \vec{i} - \begin{vmatrix} 1 & 2 \\ 1 & 1 \end{vmatrix} \vec{j} + \begin{vmatrix} 1 & 2 \\ 1 & 0 \end{vmatrix} \vec{k} \\
&= (1 - 0)\vec{i} - (1 - 2)\vec{j} + (0 - 2)\vec{k} \\
&= \vec{i} + \vec{j} - 2\vec{k}
\end{aligned} O A ∧ O B = 1 1 0 1 i − 1 1 2 1 j + 1 1 2 0 k = ( 1 − 0 ) i − ( 1 − 2 ) j + ( 0 − 2 ) k = i + j − 2 k
1.b. Déduire que les plans ( P ) (P) ( P ) et ( O A B ) (OAB) ( O A B ) sont parallèles.
Afficher la correction
On a O A → ∧ O B → ( 1 1 − 2 ) \overrightarrow{OA} \wedge \overrightarrow{OB} \begin{pmatrix} 1 \\ 1 \\ -2 \end{pmatrix} O A ∧ O B 1 1 − 2 est un vecteur normal au plan ( O A B ) (OAB) ( O A B ) .
De plus, l'équation cartésienne du plan ( P ) (P) ( P ) est x + y − 2 z + 12 = 0 x + y - 2z + 12 = 0 x + y − 2 z + 12 = 0 .
Le vecteur n ⃗ ( 1 1 − 2 ) \vec{n} \begin{pmatrix} 1 \\ 1 \\ -2 \end{pmatrix} n 1 1 − 2 est donc un vecteur normal au plan ( P ) (P) ( P ) .
Puisque O A → ∧ O B → = n ⃗ \overrightarrow{OA} \wedge \overrightarrow{OB} = \vec{n} O A ∧ O B = n , les deux plans ( O A B ) (OAB) ( O A B ) et ( P ) (P) ( P ) partagent le même vecteur normal (ou des vecteurs normaux colinéaires).
Alors ( P ) ∥ ( O A B ) (P) \parallel (OAB) ( P ) ∥ ( O A B ) .
1.c. Vérifier que: { x = t y = t z = − 2 t ; ( t ∈ R ) \begin{cases}x=t\\ y=t\\ z=-2t\end{cases} ~;~(t\in\mathbb{R}) ⎩ ⎨ ⎧ x = t y = t z = − 2 t ; ( t ∈ R ) est une représentation paramétrique de la droite ( O C ) (OC) ( O C ) .
Afficher la correction
La droite ( O C ) (OC) ( O C ) passe par le point O ( 0 , 0 , 0 ) O(0, 0, 0) O ( 0 , 0 , 0 ) et est dirigée par le vecteur O C → ( − 2 − 2 4 ) \overrightarrow{OC} \begin{pmatrix} -2 \\ -2 \\ 4 \end{pmatrix} O C − 2 − 2 4 .
On remarque que O C → = − 2 u ⃗ \overrightarrow{OC} = -2\vec{u} O C = − 2 u avec u ⃗ ( 1 1 − 2 ) \vec{u} \begin{pmatrix} 1 \\ 1 \\ -2 \end{pmatrix} u 1 1 − 2 .
Le vecteur u ⃗ ( 1 1 − 2 ) \vec{u} \begin{pmatrix} 1 \\ 1 \\ -2 \end{pmatrix} u 1 1 − 2 est donc également un vecteur directeur de la droite ( O C ) (OC) ( O C ) .
Ainsi, pour tout point M ( x , y , z ) ∈ ( O C ) M(x, y, z) \in (OC) M ( x , y , z ) ∈ ( O C ) , il existe un réel t t t tel que O M → = t u ⃗ \overrightarrow{OM} = t\vec{u} O M = t u , ce qui se traduit par :
{ x = x O + t × 1 y = y O + t × 1 z = z O + t × ( − 2 ) ⟹ { x = t y = t z = − 2 t ( t ∈ R ) \begin{cases} x = x_O + t \times 1 \\ y = y_O + t \times 1 \\ z = z_O + t \times (-2) \end{cases} \implies \begin{cases} x = t \\ y = t \\ z = -2t \end{cases} \quad (t \in \mathbb{R}) ⎩ ⎨ ⎧ x = x O + t × 1 y = y O + t × 1 z = z O + t × ( − 2 ) ⟹ ⎩ ⎨ ⎧ x = t y = t z = − 2 t ( t ∈ R )
Cette dernière est bien une représentation paramétrique de la droite ( O C ) (OC) ( O C ) .
1.d. Vérifier que C ∈ ( P ) C\in(P) C ∈ ( P ) et montrer que la droite ( O C ) (OC) ( O C ) est orthogonale au plan ( P ) (P) ( P ) .
Afficher la correction
Vérifions que C ∈ ( P ) C \in (P) C ∈ ( P ) :
On a C ( − 2 , − 2 , 4 ) C(-2, -2, 4) C ( − 2 , − 2 , 4 ) et ( P ) : x + y − 2 z + 12 = 0 (P) : x + y - 2z + 12 = 0 ( P ) : x + y − 2 z + 12 = 0 .
En remplaçant les coordonnées de C C C dans l'équation de ( P ) (P) ( P ) :
x C + y C − 2 z C + 12 = − 2 + ( − 2 ) − 2 ( 4 ) + 12 = − 4 − 8 + 12 = 0 x_C + y_C - 2z_C + 12 = -2 + (-2) - 2(4) + 12 = -4 - 8 + 12 = 0 x C + y C − 2 z C + 12 = − 2 + ( − 2 ) − 2 ( 4 ) + 12 = − 4 − 8 + 12 = 0
Donc C ∈ ( P ) C \in (P) C ∈ ( P ) .
Montrons que ( O C ) ⊥ ( P ) (OC) \perp (P) ( O C ) ⊥ ( P ) :
Le vecteur u ⃗ ( 1 1 − 2 ) \vec{u} \begin{pmatrix} 1 \\ 1 \\ -2 \end{pmatrix} u 1 1 − 2 est un vecteur directeur de la droite ( O C ) (OC) ( O C ) (d'après 1.c).
Le vecteur n ⃗ ( 1 1 − 2 ) \vec{n} \begin{pmatrix} 1 \\ 1 \\ -2 \end{pmatrix} n 1 1 − 2 est un vecteur normal au plan ( P ) (P) ( P ) (d'après 1.b).
Puisque u ⃗ = n ⃗ \vec{u} = \vec{n} u = n , le vecteur directeur de la droite ( O C ) (OC) ( O C ) est colinéaire (ici égal) au vecteur normal du plan ( P ) (P) ( P ) .
Alors la droite ( O C ) (OC) ( O C ) est orthogonale au plan ( P ) (P) ( P ) .
2. Soit ( S ) (S) ( S ) la sphère de centre Ω ( a , b , c ) \Omega(a,b,c) Ω ( a , b , c ) , tangente au plan ( P ) (P) ( P ) au point C C C et coupée par le plan ( O A B ) (OAB) ( O A B ) suivant un cercle ( Γ ) (\Gamma) ( Γ ) de centre O O O et de rayon r = 4 3 r=4\sqrt{3} r = 4 3 .
2.a. Vérifier que Ω ∈ ( O C ) \Omega\in(OC) Ω ∈ ( O C ) et déduire que a = b a=b a = b et c = − 2 a c=-2a c = − 2 a .
Afficher la correction
on a ( P ) (P) ( P ) est tangente à ( S ) (S) ( S ) en C C C donc ( Ω C ) ⊥ ( P ) (\Omega C) \perp (P) ( Ω C ) ⊥ ( P )
on a d'aprés la question 1.d : ( O C ) ⊥ ( P ) (OC)\perp (P) ( O C ) ⊥ ( P )
donc les droits ( Ω C ) (\Omega C) ( Ω C ) et ( O C ) (OC) ( O C ) sont confondues.
et donc Ω ∈ ( O C ) \Omega \in (OC) Ω ∈ ( O C )
Puisque Ω ( a , b , c ) ∈ ( O C ) \Omega(a, b, c) \in (OC) Ω ( a , b , c ) ∈ ( O C ) , les coordonnées de Ω \Omega Ω vérifient la représentation paramétrique de ( O C ) (OC) ( O C ) établie en 1.c .
Il existe donc un réel t t t tel que :
{ a = t b = t c = − 2 t \begin{cases} a = t \\ b = t \\ c = -2t \end{cases} ⎩ ⎨ ⎧ a = t b = t c = − 2 t
On en déduit que a = b a = b a = b et c = − 2 a c = -2a c = − 2 a .
2.b. Montrer que O Ω = ∣ a ∣ 6 O\Omega=|a|\sqrt{6} O Ω = ∣ a ∣ 6 .
Afficher la correction
On a O ( 0 , 0 , 0 ) O(0, 0, 0) O ( 0 , 0 , 0 ) et d'après 2.a , Ω ( a , a , − 2 a ) \Omega(a, a, -2a) Ω ( a , a , − 2 a ) .
O Ω = ( x Ω − x O ) 2 + ( y Ω − y O ) 2 + ( z Ω − z O ) 2 = a 2 + a 2 + ( − 2 a ) 2 = 2 a 2 + 4 a 2 = 6 a 2 = ∣ a ∣ 6 \begin{aligned}
O\Omega &= \sqrt{(x_\Omega - x_O)^2 + (y_\Omega - y_O)^2 + (z_\Omega - z_O)^2} \\
&= \sqrt{a^2 + a^2 + (-2a)^2} \\
&= \sqrt{2a^2 + 4a^2} \\
&= \sqrt{6a^2} \\
&= |a|\sqrt{6}
\end{aligned} O Ω = ( x Ω − x O ) 2 + ( y Ω − y O ) 2 + ( z Ω − z O ) 2 = a 2 + a 2 + ( − 2 a ) 2 = 2 a 2 + 4 a 2 = 6 a 2 = ∣ a ∣ 6
Donc O Ω = ∣ a ∣ 6 O\Omega = |a|\sqrt{6} O Ω = ∣ a ∣ 6 .
2.c. Vérifier que d ( Ω , ( P ) ) = ∣ a + 2 ∣ 6 d(\Omega,(P))=|a+2|\sqrt{6} d ( Ω , ( P )) = ∣ a + 2∣ 6 .
Afficher la correction
On a Ω ( a , a , − 2 a ) \Omega(a, a, -2a) Ω ( a , a , − 2 a ) et le plan ( P ) : x + y − 2 z + 12 = 0 (P) : x + y - 2z + 12 = 0 ( P ) : x + y − 2 z + 12 = 0 .
d ( Ω , ( P ) ) = ∣ a + a − 2 ( − 2 a ) + 12 ∣ 1 2 + 1 2 + ( − 2 ) 2 = ∣ 2 a + 4 a + 12 ∣ 1 + 1 + 4 = ∣ 6 a + 12 ∣ 6 = 6 ∣ a + 2 ∣ 6 = 6 ∣ a + 2 ∣ \begin{aligned}
d(\Omega, (P)) &= \frac{|a + a - 2(-2a) + 12|}{\sqrt{1^2 + 1^2 + (-2)^2}} \\
&= \frac{|2a + 4a + 12|}{\sqrt{1 + 1 + 4}} \\
&= \frac{|6a + 12|}{\sqrt{6}} \\
&= \frac{6|a + 2|}{\sqrt{6}} \\
&= \sqrt{6}|a + 2|
\end{aligned} d ( Ω , ( P )) = 1 2 + 1 2 + ( − 2 ) 2 ∣ a + a − 2 ( − 2 a ) + 12∣ = 1 + 1 + 4 ∣2 a + 4 a + 12∣ = 6 ∣6 a + 12∣ = 6 6∣ a + 2∣ = 6 ∣ a + 2∣
Donc d ( Ω , ( P ) ) = ∣ a + 2 ∣ 6 d(\Omega, (P)) = |a+2|\sqrt{6} d ( Ω , ( P )) = ∣ a + 2∣ 6 .
2.d. Montrer que a = 1 a=1 a = 1 (Remarquer que Ω C 2 − Ω O 2 = 48 \Omega C^{2}-\Omega O^{2}=48 Ω C 2 − Ω O 2 = 48 ) puis déduire les coordonnées de Ω \Omega Ω et le rayon R R R de la sphère ( S ) (S) ( S ) .
Afficher la correction
le plan ( O A B ) (OAB) ( O A B ) coupe la sphère ( S ) (S) ( S ) selon un cercle de rayon :
r = R 2 − d 2 avec : d = d ( Ω , ( O A B ) ) = Ω O r=\sqrt{R^2-d^2} \qquad \text{ avec : }d=d(\Omega,(OAB))=\Omega O r = R 2 − d 2 avec : d = d ( Ω , ( O A B )) = Ω O
et on a d ( Ω , ( P ) ) = Ω C = R d(\Omega , (P))=\Omega C=R d ( Ω , ( P )) = Ω C = R et r = 4 3 r=4\sqrt3 r = 4 3
donc
4 3 = Ω C 2 − Ω O 2 4\sqrt3=\sqrt{\Omega C^2-\Omega O^2} 4 3 = Ω C 2 − Ω O 2
( 4 3 ) 2 = Ω C 2 − Ω O 2 (4\sqrt3)^2=\Omega C^2-\Omega O^2 ( 4 3 ) 2 = Ω C 2 − Ω O 2
Ω C 2 − Ω O 2 = 48 \Omega C^2-\Omega O^2=48 Ω C 2 − Ω O 2 = 48
et on a :
Ω C = d ( Ω , ( P ) = ∣ a + 2 ∣ 6 \Omega C=d(\Omega,(P)=|a+2|\sqrt6 Ω C = d ( Ω , ( P ) = ∣ a + 2∣ 6
Ω O = ∣ a ∣ 6 \Omega O = |a|\sqrt6 Ω O = ∣ a ∣ 6
donc
( ∣ a + 2 ∣ 6 ) 2 − ( ∣ a ∣ 6 ) 2 = 48 (|a+2|\sqrt6)^2-(|a|\sqrt6)^2=48 ( ∣ a + 2∣ 6 ) 2 − ( ∣ a ∣ 6 ) 2 = 48
6 ( a + 2 ) 2 − 6 a 2 = 48 6(a+2)^2-6a^2=48 6 ( a + 2 ) 2 − 6 a 2 = 48
6 ( a 2 + 4 a + 4 ) − 6 a 2 = 48 6(a^2+4a+4)-6a^2=48 6 ( a 2 + 4 a + 4 ) − 6 a 2 = 48
6 a 2 + 24 a + 24 − 6 a 2 = 48 6a^2+24a+24-6a^2=48 6 a 2 + 24 a + 24 − 6 a 2 = 48
24 a = 48 − 24 24a=48-24 24 a = 48 − 24
a = 1 a=1 a = 1
et on a Ω ( a , a , − 2 a ) \Omega(a,a,-2a) Ω ( a , a , − 2 a ) donc Ω ( 1 , 1 , − 2 ) \Omega(1,1,-2) Ω ( 1 , 1 , − 2 )
R = Ω C = d ( Ω , ( P ) ) = 6 ∣ 1 + 2 ∣ = 3 6 \begin{aligned}
R &= \Omega C = d(\Omega, (P)) \\
&= \sqrt{6}|1 + 2| \\
&= 3\sqrt{6}
\end{aligned} R = Ω C = d ( Ω , ( P )) = 6 ∣1 + 2∣ = 3 6
Donc, le centre de la sphère ( S ) (S) ( S ) est Ω ( 1 , 1 , − 2 ) \Omega(1, 1, -2) Ω ( 1 , 1 , − 2 ) et son rayon est R = 3 6 R = 3\sqrt{6} R = 3 6 .