I. L'ensemble C \mathbb{C} C
1) Aspet Algébrique
On désigne par i \bf i i le nombre tel que i 2 = − 1 \bf i^2 =-1 i 2 = − 1 , et on appelle nombre complexe tout nombre z z z ayant une écriture du type
z = a + i b \bf\color{blue}z=a+ib z = a + ib
ou a et b sont des nombres réels. Cette écriture est appelée forme alg e ˋ brique {\bf \color{blue}\text{forme algèbrique}} forme alg e ˋ brique , du
nombre complexe z z z , et les nombres a a a et b b b sont respectivement appelés partie r e ˊ elle {\bf \text{partie réelle}} partie r e ˊ elle et partie imaginaire {\bf \text{partie imaginaire}} partie imaginaire du nombre complexe z z z . On note :
a = R e ( z ) e t b = I m ( z ) a=\mathcal{R}e(z)~~~ et~~~ b=\mathcal{I}m(z) a = R e ( z ) e t b = I m ( z )
On désigne par C \mathbb{C} C l’ensemble des nombres complexes.
Il contient l’ensemble R \R R des nombres réels (on note R ⊂ C \R\subset \mathbb{C} R ⊂ C )
C = { z = a + i b / a , b ∈ R } \bf \color{blue} \mathbb{C}=\{z=a+ib / a,b\in\R\} C = { z = a + ib/a , b ∈ R }
Exemples
Les nombres 1 + i 1+i 1 + i ; − 3 + 5 i -3+5i − 3 + 5 i ; 2 i 2i 2 i ; 1 − 3 i 1-\sqrt{3}i 1 − 3 i sont des nombres complexes
Dans chacun des exemples suivants, donner la partie réelle et la partie imaginaire de z z z :
z = 2 + 3 i z=2+3i z = 2 + 3 i
z = − 1 + 1 2 i z=-1+\dfrac{1}{2}i z = − 1 + 2 1 i
z = − i z=-i z = − i
z = 2 z=2 z = 2
z = 4 i − 1 3 z=4i-\dfrac{1}{3} z = 4 i − 3 1
Correction
z = 2 + 3 i z=2+3i z = 2 + 3 i alors :
R e ( z ) = 2 \mathcal{R}e(z)=2 R e ( z ) = 2 et I m ( z ) = 3 \mathcal{I}m(z)=3 I m ( z ) = 3
z = − 1 + 1 2 i z=-1+\dfrac{1}{2}i z = − 1 + 2 1 i alors :
R e ( z ) = − 1 \mathcal{R}e(z)=-1 R e ( z ) = − 1 et I m ( z ) = 1 2 \mathcal{I}m(z)=\dfrac12 I m ( z ) = 2 1
z = − i = 0 + ( − 1 ) i z=-i=0+(-1)i z = − i = 0 + ( − 1 ) i alors :
R e ( z ) = 0 \mathcal{R}e(z)=0 R e ( z ) = 0 et I m ( z ) = − 1 \mathcal{I}m(z)=-1 I m ( z ) = − 1
z = 2 = 2 + 0. i z=2=2+0.i z = 2 = 2 + 0. i alors :
R e ( z ) = 2 \mathcal{R}e(z)=2 R e ( z ) = 2 et I m ( z ) = 0 \mathcal{I}m(z)=0 I m ( z ) = 0
z = 4 i − 1 3 = − 1 3 + 4 i z=4i-\dfrac{1}{3}=-\dfrac13+4i z = 4 i − 3 1 = − 3 1 + 4 i alors :
R e ( z ) = − 1 3 \mathcal{R}e(z)=-\dfrac13 R e ( z ) = − 3 1 et I m ( z ) = 4 \mathcal{I}m(z)=4 I m ( z ) = 4
2) Aspet Géométrique
Le plan ( P ) \mathcal{(P)} ( P ) est rapporté à un repère orthonormé direct ( O , u ⃗ , v ⃗ ) (O,\vec{u},\vec{v}) ( O , u , v )
à tout nombre complexe z = x + y i z=x+yi z = x + y i , on lui fait correspondre un point M ( x , y ) M(x,y) M ( x , y ) , on dit
que M M M est l’image du nombre complexe z z z , et on écrit M ( z ) M(z) M ( z )
on dit que z z z est l’affixe du point M M M , et on écrit z M z_M z M ou z = a f f ( M ) z=aff(M) z = a f f ( M )
on dit que z z z est l’affixe du vecteur O M → \overrightarrow{OM} O M , et on écrit z O M → = z z_{\overrightarrow{OM}}=z z O M = z
Le plan (P \mathcal{P} P ) est appelé le plan complexe
Le point O est l’image du nombre 0.
L'axe des abscisses ( O , u ⃗ ) (O,\vec{u}) ( O , u ) est dit axe réel;
l’axe des ordonnées ( O , v ⃗ ) (O,\vec{v}) ( O , v ) est dit axe des imaginaires
Application
Place dans le plan complexe les points M i M_i M i d'affixes z i z_i z i :
\begin{multicols}{4}
\begin{itemize}
z 1 = 2 + 3 i z_1=2+3i z 1 = 2 + 3 i
z 2 = 3 + i z_2=3+i z 2 = 3 + i
z 3 = − 1 + 2 i z_3=-1+2i z 3 = − 1 + 2 i
z 4 = 2 − i z_4=2-i z 4 = 2 − i
z 5 = i z_5=i z 5 = i
z 6 = − 2 i z_6=-2i z 6 = − 2 i
z 7 = − 2 z_7=-2 z 7 = − 2
z 8 = − i − 3 z_8=-i-3 z 8 = − i − 3
Correction
3) Propriétés
Proposition:
Deux nombres complexes sont égaux si et seulement si ils ont la même partie réelle et la même partie imaginaire :
z = z ′ ⟺ a + i b = a ′ + i b ′ ⟺ a = a ′ et b = b ′ . \begin{aligned}
z=z' \quad &\iff \quad a+ib=a'+ib' \\
\quad &\iff \quad a=a' \text{ et } b=b'.
\end{aligned} z = z ′ ⟺ a + ib = a ′ + i b ′ ⟺ a = a ′ et b = b ′ .
Cas particulier : a + i b = 0 ⟺ a = 0 et b = 0 a+ib=0 \iff a=0 \text{ et } b=0 a + ib = 0 ⟺ a = 0 et b = 0
Proposition:
On pose z = a + i b z=a+ib z = a + ib , z ′ = a ′ + i b ′ z'=a'+ib' z ′ = a ′ + i b ′ et k ∈ R k\in\R k ∈ R , on a :
z + z ′ = ( a + a ′ ) + i ( b + b ′ ) z+z'=(a+a')+i(b+b') z + z ′ = ( a + a ′ ) + i ( b + b ′ ) ,
z − z ′ = ( a − a ′ ) + i ( b − b ′ ) z-z'=(a-a')+i(b-b') z − z ′ = ( a − a ′ ) + i ( b − b ′ ) ,
k z = k a + i k b kz=ka+ikb k z = k a + ik b ,
z z ′ = ( a a ′ − b b ′ ) + i ( a b ′ + a ′ b ) zz'=(aa'-bb')+i(ab'+a'b) z z ′ = ( a a ′ − b b ′ ) + i ( a b ′ + a ′ b ) .
Preuve:
z . z ′ = ( a + i b ) ( a ′ + i b ′ ) = a a ′ + i a b ′ + i a ′ b + i 2 b b ′ = ( a a ′ − b b ′ ) + i ( a b ′ + a ′ b ) \begin{aligned}
z.z'&=(a+ib)(a'+ib')\\&=aa'+iab'+ia'b+i^2bb'\\&=(aa'-bb')+i(ab'+a'b)
\end{aligned} z . z ′ = ( a + ib ) ( a ′ + i b ′ ) = a a ′ + ia b ′ + i a ′ b + i 2 b b ′ = ( a a ′ − b b ′ ) + i ( a b ′ + a ′ b )
Proposition:
Soient z z z et z ′ z' z ′ deux complexes.
z z z est un réel si et seulement si I m ( z ) = 0 \mathcal{I}m(z)=0 I m ( z ) = 0
z z z est un imaginaire pur si et seulement si R e ( z ) = 0 \mathcal{R}e(z)=0 R e ( z ) = 0
z = z ′ ⇔ { R e ( z ) = R e ( z ′ ) et I m ( z ) = I m ( z ′ ) z=z' \Leftrightarrow \left\{\begin{matrix}\mathcal{R}e(z)=\mathcal{R}e(z')\\ \text{ et } \mathcal{I}m(z)=\mathcal{I}m(z')\end{matrix}\right. z = z ′ ⇔ { R e ( z ) = R e ( z ′ ) et I m ( z ) = I m ( z ′ )
Exercice:
Ecrire sous forme algébrique les nombres complexes suivants :
a = ( 1 + 2 i ) 2 a=(1+2i)^2 a = ( 1 + 2 i ) 2
b = ( 5 + i ) ( 3 − 2 i ) b=(5+i)(3-2i) b = ( 5 + i ) ( 3 − 2 i )
c = 5 i ( 3 + 2 i ) c=5i(3+2i) c = 5 i ( 3 + 2 i )
Soit x x x un nombre réel posons : z = x + 1 + i ( x 2 − x ) z=x+1+i(x^2-x) z = x + 1 + i ( x 2 − x )
a) Déterminer x pour que z soit réel
b) Déterminer x pour que z soit imaginaire pur.
Correction:
1.
a = ( 1 + 2 i ) 2 = 1 2 + 2 × 1 × 2 i + ( 2 i ) 2 = 1 + 4 i − 4 = − 3 + 4 i b = ( 5 + i ) ( 3 − 2 i ) = 15 − 10 i + 3 i − 2 i 2 = 15 − 7 i + 2 = 17 − 7 i c = 5 i ( 3 + 2 i ) = 15 i + 10 i 2 = − 10 + 15 i \begin{aligned}
a&=(1+2i)^2=1^2+2\times1\times2i+(2i)^2\\&=1+4i-4=-3+4i\\
b&=(5+i)(3-2i)\\&=15-10i+3i-2i^2\\&=15-7i+2=17-7i\\
c&=5i(3+2i)=15i+10i^2\\&=-10+15i
\end{aligned} a b c = ( 1 + 2 i ) 2 = 1 2 + 2 × 1 × 2 i + ( 2 i ) 2 = 1 + 4 i − 4 = − 3 + 4 i = ( 5 + i ) ( 3 − 2 i ) = 15 − 10 i + 3 i − 2 i 2 = 15 − 7 i + 2 = 17 − 7 i = 5 i ( 3 + 2 i ) = 15 i + 10 i 2 = − 10 + 15 i
Soit x ∈ R x\in\R x ∈ R ; z = x + 1 + i ( x 2 − x ) z=x+1+i(x^2-x) z = x + 1 + i ( x 2 − x )
a/
z ∈ R ⟺ I m ( z ) = 0 ⟺ x 2 − x = 0 ⟺ x ( x − 1 ) = 0 ⟺ x = 0 ou x = 1 \begin{aligned}
z\in\R &\Longleftrightarrow \mathcal{I}m(z)=0 \\
&\Longleftrightarrow x^2-x=0 \\
&\Longleftrightarrow x(x-1)=0 \\
&\Longleftrightarrow x=0 \text{ ou } x=1
\end{aligned} z ∈ R ⟺ I m ( z ) = 0 ⟺ x 2 − x = 0 ⟺ x ( x − 1 ) = 0 ⟺ x = 0 ou x = 1
b/
z ∈ i R ⟺ R e ( z ) = 0 ⟺ x + 1 = 0 ⟺ x = − 1 \begin{aligned}
z\in i\R &\Longleftrightarrow \mathcal{R}e(z)=0 \\
&\Longleftrightarrow x+1=0 \\
&\Longleftrightarrow x=-1
\end{aligned} z ∈ i R ⟺ R e ( z ) = 0 ⟺ x + 1 = 0 ⟺ x = − 1
Proposition:
Si A A A , B B B et C C C trois points du plan complexe (P) d’affixes respectivement,z A z_A z A , z B z_B z B et z C z_C z C , alors :
l’affixe du vecteur A B → \overrightarrow{AB} A B est : z B − z A z_B-z_A z B − z A et on a A B = ∣ ∣ A B → ∣ ∣ = ∣ z B − z A ∣ AB=||\overrightarrow{AB}||=|z_B-z_A| A B = ∣∣ A B ∣∣ = ∣ z B − z A ∣
l’affixe de I I I , milieu de [ A B ] [AB] [ A B ] est : z I = z A + z B 2 z_I=\dfrac{z_A+z_B}{2} z I = 2 z A + z B
Si A ≠ C A\ne C A = C . les points A A A ,B B B et C C C sont alignés si et seulement si z B − z A z C − z A ∈ R \dfrac{z_B-z_A}{z_C-z_A}\in\R z C − z A z B − z A ∈ R
Preuve:
A B → = O B → − O A → ⟹ z A B → = z B − z A \overrightarrow{AB}=\overrightarrow{OB}-\overrightarrow{OA} \implies z_{\overrightarrow{AB}}=z_B-z_A A B = O B − O A ⟹ z A B = z B − z A
I I I est milieu de [ A B ] [AB] [ A B ] alors
⟹ I A → + I B → = 0 ⃗ ⟹ z A − z I + z B − z I = 0 ⟹ 2 z I = z A + z B \begin{aligned}
&\implies\overrightarrow{IA}+\overrightarrow{IB}=\vec{0}\\
&\implies z_A-z_I+z_B-z_I=0\\&
\implies 2z_I=z_A+z_B
\end{aligned} ⟹ I A + I B = 0 ⟹ z A − z I + z B − z I = 0 ⟹ 2 z I = z A + z B
les points A,B et C sont align e ˊ s ⟺ ∃ k ∈ R : A B → = k A C → \begin{align*}
&\text{les points A,B et C sont alignés }\\
&\iff \exists k \in \R ~ : ~ \overrightarrow{AB}=k\overrightarrow{AC}
\end{align*} les points A,B et C sont align e ˊ s ⟺ ∃ k ∈ R : A B = k A C
A B → = k A C → ⟺ z B − z A = k ( z C − z A ) ⟺ z B − z A z C − z A = k ⟺ z B − z A z C − z A ∈ R \begin{align*}
\overrightarrow{AB}=k\overrightarrow{AC}&\iff z_B-z_A=k(z_C-z_A)\\
&\iff \dfrac{z_B-z_A}{z_C-z_A}=k\\
&\iff \dfrac{z_B-z_A}{z_C-z_A}\in \R
\end{align*} A B = k A C ⟺ z B − z A = k ( z C − z A ) ⟺ z C − z A z B − z A = k ⟺ z C − z A z B − z A ∈ R
Exercice: Soient A et B et C trois points dont les affixes respectivement sont :
z A = − 1 + i , z B = 2 i et z C = 2 − 2 i z_A=-1+i~~~,~~~ z_B=2i ~~~ \text{ et } ~~~ z_C=2-2i z A = − 1 + i , z B = 2 i et z C = 2 − 2 i
Déterminer l'affixe de I I I milieu de [ B C ] [BC] [ B C ]
Les points A A A , B B B et C C C sont ils alignés?
Calculer ∣ z A − z B ∣ |z_A-z_B| ∣ z A − z B ∣ , ∣ z A − z C ∣ |z_A-z_C| ∣ z A − z C ∣ et ∣ z C − z B ∣ |z_C-z_B| ∣ z C − z B ∣ puis conculre.
Correction:
z I = z B + z C 2 = 2 i + 2 − 2 i 2 = 1 z_I=\dfrac{z_B+z_C}{2}=\dfrac{2i+2-2i}{2}=1 z I = 2 z B + z C = 2 2 i + 2 − 2 i = 1
z B − z A z C − z A = 2 i + 1 − i 2 − 2 i + 1 − i = i + 1 3 − 3 i = ( i + 1 ) ( 3 + 3 i ) ( 3 − 3 i ) ( 3 + 3 i ) = 3 i − 3 + 3 + 3 i 3 2 − ( 3 i ) 2 = 6 i 9 + 9 = 1 3 i \begin{align*}
\dfrac{z_B-z_A}{z_C-z_A}&=\dfrac{2i+1-i}{2-2i+1-i}\\
&=\dfrac{i+1}{3-3i}=\dfrac{(i+1)(3+3i)}{(3-3i)(3+3i)}
\\&=\dfrac{3i-3+3+3i}{3^2-(3i)^2}
\\&=\dfrac{6i}{9+9}=\dfrac13 i
\end{align*} z C − z A z B − z A = 2 − 2 i + 1 − i 2 i + 1 − i = 3 − 3 i i + 1 = ( 3 − 3 i ) ( 3 + 3 i ) ( i + 1 ) ( 3 + 3 i ) = 3 2 − ( 3 i ) 2 3 i − 3 + 3 + 3 i = 9 + 9 6 i = 3 1 i
Comme z B − z A z C − z A ∉ R \dfrac{z_B-z_A}{z_C-z_A}\notin\R z C − z A z B − z A ∈ / R ,alors les points A A A , B B B et C C C ne sont pas alignés
∣ z A − z B ∣ = ∣ − 1 + i − 2 i ∣ = ∣ − 1 − i ∣ = ( − 1 ) 2 + ( − 1 ) 2 = 2 \begin{align*}
|z_A-z_B|&=|-1+i-2i|\\&=|-1-i|\\&=\sqrt{(-1)^2+(-1)^2}\\&=\sqrt{2}\\
\end{align*} ∣ z A − z B ∣ = ∣ − 1 + i − 2 i ∣ = ∣ − 1 − i ∣ = ( − 1 ) 2 + ( − 1 ) 2 = 2
∣ z A − z C ∣ = ∣ − 1 + i − 2 + 2 i ∣ = ∣ − 3 + 3 i ∣ = ( − 3 ) 2 + ( 3 ) 2 = 18 \begin{align*}
|z_A-z_C|&=|-1+i-2+2i|\\&=|-3+3i|\\&=\sqrt{(-3)^2+(3)^2}\\&=\sqrt{18}
\end{align*} ∣ z A − z C ∣ = ∣ − 1 + i − 2 + 2 i ∣ = ∣ − 3 + 3 i ∣ = ( − 3 ) 2 + ( 3 ) 2 = 18
∣ z C − z B ∣ = ∣ 2 − 2 i − 2 i ∣ = ∣ 2 − 4 i ∣ = ( 2 ) 2 + ( − 4 ) 2 = 20 \begin{align*}
|z_C-z_B|&=|2-2i-2i|\\&=|2-4i|\\&=\sqrt{(2)^2+(-4)^2}\\&=\sqrt{20}
\end{align*} ∣ z C − z B ∣ = ∣2 − 2 i − 2 i ∣ = ∣2 − 4 i ∣ = ( 2 ) 2 + ( − 4 ) 2 = 20
Conclusion :
A B = ∣ z A − z B ∣ = 2 AB=|z_A-z_B|=\sqrt{2} A B = ∣ z A − z B ∣ = 2
A C = ∣ z A − z C ∣ = 18 AC=|z_A-z_C|=\sqrt{18} A C = ∣ z A − z C ∣ = 18
B C = ∣ z C − z B ∣ = 20 BC=|z_C-z_B|=\sqrt{20} B C = ∣ z C − z B ∣ = 20
Donc A B 2 = 2 AB^2=2 A B 2 = 2 et A C 2 = 18 AC^2=18 A C 2 = 18 et B C 2 = 20 BC^2=20 B C 2 = 20
Alors A B 2 + A C 2 = B C 2 AB^2+AC^2=BC^2 A B 2 + A C 2 = B C 2
D'aprés la réciproque de Pythagore le triangle A B C ABC A B C est rectangle en A A A
4) Conjugué d'un nombre complexe
Définition
Le conjugu e ˊ \color{blue}\bf \text{conjugué} conjugu e ˊ de z = a + i b z = a + i b z = a + ib est z ˉ = a − i b \bar{z} = a - i b z ˉ = a − ib
Proposition :
Soit z = x + i y z=x+iy z = x + i y un nombre complexe tel que x x x et y y y sont des réels.
z ˉ ˉ = z \bar{\bar{z}}=z z ˉ ˉ = z
z + z ˉ = 2 R e ( z ) z+\bar{z}=2\mathcal{R}e(z) z + z ˉ = 2 R e ( z ) et z − z ˉ = 2 i I m ( z ) z-\bar{z}=2i\mathcal{I}m(z) z − z ˉ = 2 i I m ( z )
z . z ˉ = x 2 + y 2 z.\bar{z}=x^2+y^2 z . z ˉ = x 2 + y 2
z ∈ R ⇔ z = z ˉ z\in\R \Leftrightarrow z=\bar{z} z ∈ R ⇔ z = z ˉ
z ∈ i R ⇔ z = − z ˉ z\in i\R \Leftrightarrow z=-\bar{z} z ∈ i R ⇔ z = − z ˉ
Preuve :
Soit z = x + i y z=x+iy z = x + i y alors z ˉ = x − i y \bar{z}=x-iy z ˉ = x − i y
∙ z ˉ ˉ = x − i y ‾ = x + i ( − y ) ‾ = x − i ( − y ) = x + i y = z \begin{aligned}
\quad\bullet \quad
\bar{\bar{z}}&=\overline{x-iy}=\overline{x+i(-y)}\\&=x-i(-y)=x+iy=z
\end{aligned} ∙ z ˉ ˉ = x − i y = x + i ( − y ) = x − i ( − y ) = x + i y = z
∙ z + z ˉ = x + i y + x − i y = 2 x = 2 R e ( z ) \begin{aligned}
\quad\bullet \quad
z+\bar{z}&=x+iy+x-iy\\&=2x=2\mathcal{R}e(z)
\end{aligned} ∙ z + z ˉ = x + i y + x − i y = 2 x = 2 R e ( z )
∙ z − z ˉ = x + i y − ( x − i y ) = x + i y − x + i y = 2 i y = 2 i I m ( z ) \begin{aligned}
\quad\bullet \quad
z-\bar{z}&=x+iy-(x-iy)\\&=x+iy-x+iy\\&=2iy=2i\mathcal{I}m(z)
\end{aligned} ∙ z − z ˉ = x + i y − ( x − i y ) = x + i y − x + i y = 2 i y = 2 i I m ( z )
∙ z . z ˉ = ( x + i y ) ( x − i y ) = x 2 − i x y + i x y − i 2 y 2 = x 2 + y 2 \begin{aligned}
\quad\bullet \quad
z.\bar{z}&=(x+iy)(x-iy)\\&=x^2-ixy+ixy-i^2y^2\\&=x^2+y^2
\end{aligned} ∙ z . z ˉ = ( x + i y ) ( x − i y ) = x 2 − i x y + i x y − i 2 y 2 = x 2 + y 2
∙ z = z ˉ ⇔ x + i y = x − i y ⇔ 2 i y = 0 ⇔ y = 0 ⇔ I m ( z ) = 0 ⇔ z ∈ R \begin{aligned}
\quad\bullet \quad
z=\bar{z} &\Leftrightarrow x+iy=x-iy \\&\Leftrightarrow 2iy=0
\\&\Leftrightarrow y=0 \\
&\Leftrightarrow \mathcal{I}m(z)=0 \\
&\Leftrightarrow z\in\R
\end{aligned} ∙ z = z ˉ ⇔ x + i y = x − i y ⇔ 2 i y = 0 ⇔ y = 0 ⇔ I m ( z ) = 0 ⇔ z ∈ R
∙ z = − z ˉ ⇔ x + i y = − x + i y ⇔ 2 x = 0 ⇔ x = 0 ⇔ R e ( z ) = 0 ⇔ z ∈ i R \begin{aligned}
\quad\bullet \quad
z=-\bar{z} &\Leftrightarrow x+iy=-x+iy \\
&\Leftrightarrow 2x=0\\
&\Leftrightarrow x=0 \\
&\Leftrightarrow \mathcal{R}e(z)=0\\
&\Leftrightarrow z\in i\R
\end{aligned} ∙ z = − z ˉ ⇔ x + i y = − x + i y ⇔ 2 x = 0 ⇔ x = 0 ⇔ R e ( z ) = 0 ⇔ z ∈ i R
Proposition :
Soient z z z et z ′ z' z ′ deux nombres complexes, et n n n un entier naturel :
z + z ′ ‾ = z ˉ + z ′ ˉ \overline{z+z'}=\bar{z}+\bar{z'} z + z ′ = z ˉ + z ′ ˉ
z . z ′ ‾ = z ˉ . z ′ ˉ \overline{z.z'}=\bar{z}.\bar{z'} z . z ′ = z ˉ . z ′ ˉ
z n ‾ = ( z ˉ ) n \overline{z^n}=(\bar{z})^n z n = ( z ˉ ) n
( z z ′ ) ‾ = z ˉ z ′ ˉ \overline{(\dfrac{z}{z'})}=\dfrac{\bar{z}}{\bar{z'}} ( z ′ z ) = z ′ ˉ z ˉ avec z ′ ≠ 0 z'\ne0 z ′ = 0
Exercice :
Ecrire sous forme algébrique les nombres complexes suivants :
a = 2 3 + 2 i ; ; b = 1 + i 5 − 3 i a=\dfrac{2}{3+2i} ~~~ ;; ~~~ b=\dfrac{1+i}{5-3i} a = 3 + 2 i 2 ;; b = 5 − 3 i 1 + i
Correction :
a = 2 3 + 2 i = 2 ( 3 − 2 i ) ( 3 + 2 i ) ( 3 − 2 i ) = 6 − 4 i 3 2 − ( 2 i ) 2 = 6 − 4 i 9 − ( − 4 ) = 6 − 4 i 13 = 6 13 − 4 13 i \begin{aligned}
a&=\dfrac{2}{3+2i}=\dfrac{2(3-2i)}{(3+2i)(3-2i)}\\&=\dfrac{6-4i}{3^2-(2i)^2}=\dfrac{6-4i}{9-(-4)}\\&=\dfrac{6-4i}{13}=\dfrac{6}{13}-\dfrac{4}{13}i
\end{aligned} a = 3 + 2 i 2 = ( 3 + 2 i ) ( 3 − 2 i ) 2 ( 3 − 2 i ) = 3 2 − ( 2 i ) 2 6 − 4 i = 9 − ( − 4 ) 6 − 4 i = 13 6 − 4 i = 13 6 − 13 4 i
b = 1 + i 5 − 3 i = ( 1 + i ) ( 5 + 3 i ) ( 5 − 3 i ) ( 5 + 3 i ) = 5 + 3 i + 5 i + 3 i 2 5 2 − ( 3 i ) 2 = 5 + 8 i − 3 25 − ( − 9 ) = 2 + 8 i 34 = 2 34 + 8 34 i = 1 17 + 4 17 i \begin{aligned}
b&=\dfrac{1+i}{5-3i}=\dfrac{(1+i)(5+3i)}{(5-3i)(5+3i)}\\
&=\dfrac{5+3i+5i+3i^2}{5^2-(3i)^2}\\
&=\dfrac{5+8i-3}{25-(-9)}=\dfrac{2+8i}{34}\\
&=\dfrac{2}{34}+\dfrac{8}{34}i=\dfrac{1}{17}+\dfrac{4}{17}i
\end{aligned} b = 5 − 3 i 1 + i = ( 5 − 3 i ) ( 5 + 3 i ) ( 1 + i ) ( 5 + 3 i ) = 5 2 − ( 3 i ) 2 5 + 3 i + 5 i + 3 i 2 = 25 − ( − 9 ) 5 + 8 i − 3 = 34 2 + 8 i = 34 2 + 34 8 i = 17 1 + 17 4 i
II. Forme trigonométrique d'un nombre complexe
1) Module d’un nombre complexe
Définition
Le module \color{blue}\bf \text{module} module de z = a + i b z = a + i b z = a + ib est le réel positif
∣ z ∣ = a 2 + b 2 |z| = \sqrt{a^2 + b^2} ∣ z ∣ = a 2 + b 2 .
Comme z × z ˉ = ( a + i b ) ( a − i b ) = a 2 + b 2 z \times \bar z = (a+i b)(a-i b) = a^2+b^2 z × z ˉ = ( a + ib ) ( a − ib ) = a 2 + b 2 alors le module vaut aussi
∣ z ∣ = z z ˉ |z| = \sqrt{z\bar z} ∣ z ∣ = z z ˉ .
Exemples :
∙ ∣ 3 + 4 i ∣ = 3 2 + 4 2 = 25 = 5 \quad\bullet\quad|3+4i|=\sqrt{3^2+4^2}=\sqrt{25}=5 ∙ ∣3 + 4 i ∣ = 3 2 + 4 2 = 25 = 5
∙ ∣ 1 − i ∣ = 1 2 + ( − 1 ) 2 = 2 \quad\bullet\quad|1-i|=\sqrt{1^2+(-1)^2}=\sqrt{2} ∙ ∣1 − i ∣ = 1 2 + ( − 1 ) 2 = 2
∙ ∣ 5 − 2 i ∣ = 5 2 + ( − 2 ) 2 = 29 \quad\bullet\quad|5-2i|=\sqrt{5^2+(-2)^2}=\sqrt{29} ∙ ∣5 − 2 i ∣ = 5 2 + ( − 2 ) 2 = 29 .
∙ ∣ − 5 ∣ = 5 \quad\bullet\quad|-5|=5 ∙ ∣ − 5∣ = 5
∙ ∣ 9 i ∣ = 0 2 + 9 2 = 81 = 9 \quad\bullet\quad|9i|=\sqrt{0^2+9^2}=\sqrt{81}=9 ∙ ∣9 i ∣ = 0 2 + 9 2 = 81 = 9 .
Proposition :
Soit n n n un entier relatif, pour tous z z z et z ′ z' z ′ nombres complexes on a :
∣ z 2 ∣ = z . z ˉ |z^2|=z.\bar{z} ∣ z 2 ∣ = z . z ˉ et ∣ z ∣ = ∣ − z ∣ = ∣ z ˉ ∣ |z|=|-z|=|\bar{z}| ∣ z ∣ = ∣ − z ∣ = ∣ z ˉ ∣
∣ z . z ′ ∣ = ∣ z ∣ . ∣ z ′ ∣ |z.z'|=|z|.|z'| ∣ z . z ′ ∣ = ∣ z ∣.∣ z ′ ∣ et ∣ z n ∣ = ∣ z ∣ n |z^n|=|z|^n ∣ z n ∣ = ∣ z ∣ n
∣ z z ′ ∣ = ∣ z ∣ ∣ z ′ ∣ |\dfrac{z}{z'}|=\dfrac{|z|}{|z'|} ∣ z ′ z ∣ = ∣ z ′ ∣ ∣ z ∣ avec z ′ ≠ 0 z'\ne 0 z ′ = 0
∣ z + z ′ ∣ ≤ ∣ z ∣ + ∣ z ′ ∣ |z+z'|\le |z|+|z'| ∣ z + z ′ ∣ ≤ ∣ z ∣ + ∣ z ′ ∣
Exercice :
Calculer le module de z dans les cas suivants:
a = 3 + i ; ; b = 2 − 3 i a=3+i ~~~;; ~~~ b=\sqrt{2}-3i a = 3 + i ;; b = 2 − 3 i
c = 1 + 2 i 1 − 3 i e t d = ( 1 + 2 i ) 3 c=\dfrac{1+\sqrt{2}i}{1-3i} ~~~ et ~~~ d=(1+2i)^3 c = 1 − 3 i 1 + 2 i e t d = ( 1 + 2 i ) 3
Correction :
∙ ∣ a ∣ = ∣ 3 + i ∣ = 3 2 + 1 2 = 9 + 1 = 10 \begin{aligned}
\quad \bullet\quad |a|&=|3+i|=\sqrt{3^2+1^2}\\&=\sqrt{9+1}=\sqrt{10}
\end{aligned} ∙ ∣ a ∣ = ∣3 + i ∣ = 3 2 + 1 2 = 9 + 1 = 10
∙ ∣ b ∣ = ∣ 2 − 3 i ∣ = 2 2 + ( − 3 ) 2 = 11 \begin{aligned}
\quad \bullet\quad |b|&=|\sqrt{2}-3i |\\&=\sqrt{\sqrt{2}^2+(-3)^2}=\sqrt{11}
\end{aligned} ∙ ∣ b ∣ = ∣ 2 − 3 i ∣ = 2 2 + ( − 3 ) 2 = 11
∙ ∣ c ∣ = ∣ 1 + 2 i 1 − 3 i ∣ = ∣ 1 + 2 i ∣ ∣ 1 − 3 i ∣ = 1 2 + 2 2 1 2 + ( − 3 ) 2 = 30 10 \begin{aligned}
\quad \bullet\quad
|c|&=\left|\dfrac{1+\sqrt{2}i}{1-3i}\right|=\dfrac{|1+\sqrt{2}i|}{|1-3i|}
\\&=\dfrac{\sqrt{1^2+\sqrt{2}^2}}{\sqrt{1^2+(-3)^2}}=\dfrac{\sqrt{30}}{10}
\end{aligned} ∙ ∣ c ∣ = 1 − 3 i 1 + 2 i = ∣1 − 3 i ∣ ∣1 + 2 i ∣ = 1 2 + ( − 3 ) 2 1 2 + 2 2 = 10 30
∙ ∣ d ∣ = ∣ ( 1 + 2 i ) 3 ∣ = ∣ 1 + 2 i ∣ 3 = 1 2 + 2 2 3 = 5 3 = 5 5 \begin{aligned}
\quad \bullet\quad
|d| &=|(1+2i)^3|=|1+2i|^3 \\&=\sqrt{1^2+2^2}^3\\&=\sqrt{5}^3=5\sqrt{5}
\end{aligned} ∙ ∣ d ∣ = ∣ ( 1 + 2 i ) 3 ∣ = ∣1 + 2 i ∣ 3 = 1 2 + 2 2 3 = 5 3 = 5 5
2) Argument d’un nombre complexe non nul
Définition :
Le plan complexe est rapporté un repère orthonormé direct ( O , u ⃗ , v ⃗ ) (O,\vec{u},\vec{v}) ( O , u , v )
Soit z un nombre complexe non nul et M ( z ) M(z) M ( z ) son image.
On appelle argument du nombre complexe z, noté a r g ( z ) arg(z) a r g ( z ) , toute mesure en radians
de l'angle orienté : ( u ⃗ , O M → ^ ) (\widehat{\vec{u},\overrightarrow{OM}}) ( u , O M )
et on écrit :
a r g ( z ) ≡ ( u ⃗ , O M → ‾ ) [ 2 π ] arg(z)\equiv (\overline{\vec{u},\overrightarrow{OM}})~ [2\pi] a r g ( z ) ≡ ( u , O M ) [ 2 π ]
Remarque : le complexe nul n'a pas d'argument
Exercice
Le plan complexe est menu d’un repère orthonormé ( O , u ⃗ , v ⃗ ) (O,\vec{u},\vec{v}) ( O , u , v )
on considère les points A ,B ,C ,D et E qui ont pour affixes :
z A = 3 , z B = − 2 i , z C = 1 + i z_A = 3 ~~~ , ~~ z_B = −2i ~~~, ~~ z_C = 1 + i z A = 3 , z B = − 2 i , z C = 1 + i
z D = 3 i e t z E = − 3 z_D = 3i ~~~ et ~~~ z_E = −3 z D = 3 i e t z E = − 3
Représenter les points A ,B ,C ,D et E dans Le plan complexe
on utilisant la représention déterminer l’argument des complexes : z A z_A z A , z B z_B z B , z C z_C z C , z D z_D z D et z E z_E z E
Correction
1/
2/
∙ a r g ( z A ) ≡ ( u ⃗ , O A → ^ ) [ 2 π ] ⟹ a r g ( z A ) ≡ 0 [ 2 π ] \begin{aligned}\bullet\quad & arg(z_A) \equiv (\widehat{\vec{u},\overrightarrow{OA}})[2\pi]
\\&\Longrightarrow arg(z_A) \equiv 0 [2\pi]
\end{aligned} ∙ a r g ( z A ) ≡ ( u , O A ) [ 2 π ] ⟹ a r g ( z A ) ≡ 0 [ 2 π ]
∙ a r g ( z B ) ≡ ( u ⃗ , O B → ^ ) [ 2 π ] ⟹ a r g ( z B ) ≡ − π 2 [ 2 π ] \begin{aligned}\bullet\quad &
arg(z_B) \equiv (\widehat{\vec{u},\overrightarrow{OB}})[2\pi]
\\&\Longrightarrow arg(z_B) \equiv -\dfrac{\pi}{2} [2\pi]
\end{aligned} ∙ a r g ( z B ) ≡ ( u , O B ) [ 2 π ] ⟹ a r g ( z B ) ≡ − 2 π [ 2 π ]
∙ a r g ( z C ) ≡ ( u ⃗ , O C → ^ ) [ 2 π ] ⟹ a r g ( z C ) ≡ π 4 [ 2 π ] \begin{aligned}\bullet\quad &
arg(z_C) \equiv (\widehat{\vec{u},\overrightarrow{OC}})[2\pi]
\\&\Longrightarrow arg(z_C) \equiv \dfrac{\pi}{4} [2\pi]
\end{aligned} ∙ a r g ( z C ) ≡ ( u , O C ) [ 2 π ] ⟹ a r g ( z C ) ≡ 4 π [ 2 π ]
∙ a r g ( z D ) ≡ ( u ⃗ , O D → ^ ) [ 2 π ] ⟹ a r g ( z D ) ≡ π 2 [ 2 π ] \begin{aligned}\bullet\quad & arg(z_D) \equiv (\widehat{\vec{u},\overrightarrow{OD}})[2\pi]\\
&\Longrightarrow arg(z_D) \equiv \dfrac{\pi}{2} [2\pi]
\end{aligned}
∙ a r g ( z D ) ≡ ( u , O D ) [ 2 π ] ⟹ a r g ( z D ) ≡ 2 π [ 2 π ]
∙ a r g ( z E ) ≡ ( u ⃗ , O E → ^ ) [ 2 π ] ⟹ a r g ( z E ) ≡ π [ 2 π ] \begin{aligned}\bullet\quad & arg(z_E) \equiv (\widehat{\vec{u},\overrightarrow{OE}})[2\pi] \\
&\Longrightarrow arg(z_E) \equiv \pi [2\pi]
\end{aligned} ∙ a r g ( z E ) ≡ ( u , O E ) [ 2 π ] ⟹ a r g ( z E ) ≡ π [ 2 π ]
Propriété
Soient z ∈ C z\in \mathbb{C} z ∈ C et y ∈ R y\in \R y ∈ R
z ∈ R − ∗ ⇔ a r g ( z ) ≡ π [ 2 π ] z\in \R^*_- \Leftrightarrow arg(z) \equiv \pi [2\pi] z ∈ R − ∗ ⇔ a r g ( z ) ≡ π [ 2 π ]
z ∈ R + ∗ ⇔ a r g ( z ) ≡ 0 [ 2 π ] z\in \R^*_+ \Leftrightarrow arg(z) \equiv 0 [2\pi] z ∈ R + ∗ ⇔ a r g ( z ) ≡ 0 [ 2 π ]
a r g ( i y ) ≡ π 2 [ 2 π ] arg(iy) \equiv \dfrac{\pi}{2} [2\pi] a r g ( i y ) ≡ 2 π [ 2 π ] si y > 0 y>0 y > 0
a r g ( i y ) ≡ − π 2 [ 2 π ] arg(iy) \equiv -\dfrac{\pi}{2} [2\pi] a r g ( i y ) ≡ − 2 π [ 2 π ] si y < 0 y<0 y < 0
Propriété
Soit z un nombre complexe non nul, on a :
a r g ( z ˉ ) ≡ − a r g ( z ) [ 2 π ] arg(\bar{z}) \equiv -arg(z)~[2\pi] a r g ( z ˉ ) ≡ − a r g ( z ) [ 2 π ]
a r g ( − z ) ≡ a r g ( z ) [ 2 π ] arg(-z) \equiv arg(z)~[2\pi] a r g ( − z ) ≡ a r g ( z ) [ 2 π ]
a r g ( − z ˉ ) ≡ π − a r g ( z ) [ 2 π ] arg(-\bar{z}) \equiv \pi-arg(z)~[2\pi] a r g ( − z ˉ ) ≡ π − a r g ( z ) [ 2 π ]
3) Forme trigonométrique d'un nombre complexe non nul
soit z = a + b i z = a+ bi z = a + bi un nombre complexe no nul.et M ( z ) M(z) M ( z ) son image dans un repère orthonormé ( O , u ⃗ , v ⃗ ) (O,\vec{u},\vec{v}) ( O , u , v )
On a a r g ( z ) ≡ θ [ 2 π ] arg(z) \equiv \theta [2\pi] a r g ( z ) ≡ θ [ 2 π ] et ∣ z ∣ = a 2 + b 2 |z|=\sqrt{a^2+b^2} ∣ z ∣ = a 2 + b 2
z = a + b i = ∣ z ∣ ( a ∣ z ∣ + b ∣ z ∣ i ) z=a+bi=|z|\left(\dfrac{a}{|z|}+\dfrac{b}{|z|}i\right) z = a + bi = ∣ z ∣ ( ∣ z ∣ a + ∣ z ∣ b i )
et on a :
c o s ( θ ) = a ∣ z ∣ e t s i n ( θ ) = b ∣ z ∣ cos(\theta)=\dfrac{a}{|z|} ~~~~ et ~~~~ sin(\theta)=\dfrac{b}{|z|} cos ( θ ) = ∣ z ∣ a e t s in ( θ ) = ∣ z ∣ b
Donc :
z = ∣ z ∣ ( c o s ( θ ) + i . s i n ( θ ) ) z=|z|\left(cos(\theta)+i.sin(\theta)\right) z = ∣ z ∣ ( cos ( θ ) + i . s in ( θ ) )
Cette écriture s'appelle la forme trigonométrique du nombre complexe non nul z
et on a : a r g ( z ) ≡ θ [ 2 π ] arg(z)\equiv \theta ~[2\pi] a r g ( z ) ≡ θ [ 2 π ]
Applicaation
Donner la forme trigonométrique du nombre complexe z dans les cas suivants :
z 1 = 3 + i , z 2 = 1 − i z_1=\sqrt{3}+ i ~~ , ~~ z_2 = 1-i ~~ z 1 = 3 + i , z 2 = 1 − i
z 3 = − 3 + i , z 4 = − 2 3 − 2 i z_3 =-\sqrt{3}+i ~~ , ~~ z_4 =-2\sqrt{3} - 2i z 3 = − 3 + i , z 4 = − 2 3 − 2 i
Correction :
La forme trigonométrique de z 1 = 3 + i z_1=\sqrt{3}+ i z 1 = 3 + i ?
∣ z 1 ∣ = 3 2 + 1 2 = 2 |z_1|=\sqrt{\sqrt{3}^2+1^2}=2 ∣ z 1 ∣ = 3 2 + 1 2 = 2
z 1 = 3 + i = 2 [ 3 2 + i 1 2 ] = 2 [ cos ( π 6 ) + i sin ( π 6 ) ] \begin{aligned}
z_1&=\sqrt{3}+ i=2\left[\dfrac{\sqrt{3}}{2}+i\dfrac{1}{2}\right]\\
&=2\left[\cos(\dfrac{\pi}{6})+i\sin(\dfrac{\pi}{6})\right]
\end{aligned} z 1 = 3 + i = 2 [ 2 3 + i 2 1 ] = 2 [ cos ( 6 π ) + i sin ( 6 π ) ]
La forme trigonométrique de z 2 = 1 − i z_2=1 - i z 2 = 1 − i ?
∣ z 2 ∣ = 1 2 + ( − 1 ) 2 = 2 |z_2|=\sqrt{1^2+(-1)^2}=\sqrt{2} ∣ z 2 ∣ = 1 2 + ( − 1 ) 2 = 2
z 2 = 1 − i = 2 ( 1 2 − i 1 2 ) = 2 [ cos ( π 4 ) − i sin ( π 4 ) ] = 2 [ cos ( − π 4 ) + i sin ( − π 4 ) ] \begin{aligned}
z_2&=1-i=\sqrt{2}(\dfrac{1}{\sqrt{2}}-i\dfrac{1}{\sqrt{2}})\\
&=\sqrt{2}\left[\cos(\dfrac{\pi}{4})-i\sin(\dfrac{\pi}{4})\right]
\\&=\sqrt{2}\left[\cos(-\dfrac{\pi}{4})+i\sin(-\dfrac{\pi}{4})\right]
\end{aligned} z 2 = 1 − i = 2 ( 2 1 − i 2 1 ) = 2 [ cos ( 4 π ) − i sin ( 4 π ) ] = 2 [ cos ( − 4 π ) + i sin ( − 4 π ) ]
La forme trigonométrique de z 3 = − 3 + i z_3=-\sqrt{3}+i z 3 = − 3 + i ?
∣ z 3 ∣ = ( − 3 ) 2 + 1 2 = 2 |z_3|=\sqrt{(-\sqrt{3})^2+1^2}=2 ∣ z 3 ∣ = ( − 3 ) 2 + 1 2 = 2
z 3 = − 3 + i = 2 [ − 3 2 + i 1 2 ] = 2 [ − cos ( π 6 ) + i sin ( π 6 ) ] = 2 [ cos ( π − π 6 ) + i sin ( π − π 6 ) ] = 2 [ cos ( 5 π 6 ) + i sin ( 5 π 6 ) ] \begin{aligned}
z_3&=-\sqrt{3}+i=2\left[-\dfrac{\sqrt{3}}{2}+i\dfrac{1}{2}\right]\\
&=2\left[-\cos(\dfrac{\pi}{6})+i\sin(\dfrac{\pi}{6})\right]
\\&=2\left[\cos(\pi-\dfrac{\pi}{6})+i\sin(\pi-\dfrac{\pi}{6})\right]
\\&=2\left[\cos(\dfrac{5\pi}{6})+i\sin(\dfrac{5\pi}{6})\right]
\end{aligned} z 3 = − 3 + i = 2 [ − 2 3 + i 2 1 ] = 2 [ − cos ( 6 π ) + i sin ( 6 π ) ] = 2 [ cos ( π − 6 π ) + i sin ( π − 6 π ) ] = 2 [ cos ( 6 5 π ) + i sin ( 6 5 π ) ]
La forme trigonométrique de z 4 = − 2 3 − 2 i z_4=-2\sqrt{3} - 2i z 4 = − 2 3 − 2 i ?
∣ z 4 ∣ = ( − 2 3 ) 2 + ( − 2 ) 2 = 4 |z_4|=\sqrt{(-2\sqrt{3})^2+(-2)^2}=4 ∣ z 4 ∣ = ( − 2 3 ) 2 + ( − 2 ) 2 = 4
z 4 = − 2 3 − 2 i = 4 [ − 2 3 4 − i 2 4 ] = 4 [ − 3 2 − i 1 2 ] = 4 [ − cos ( π 6 ) − i sin ( π 6 ) ] = 4 [ cos ( π + π 6 ) + i sin ( π + π 6 ) ] = 4 [ cos ( 7 π 6 ) + i sin ( 7 π 6 ) ] \begin{aligned}
z_4&=-2\sqrt{3} - 2i\\\\
&=4\left[-\dfrac{2\sqrt{3}}{4}-i\dfrac{2}{4}\right]\\
\\&=4\left[-\dfrac{\sqrt{3}}{2}-i\dfrac{1}{2}\right] \\
\\&=4\left[-\cos(\dfrac{\pi}{6})-i\sin(\dfrac{\pi}{6})\right] \\
\\&=4\left[\cos(\pi+\dfrac{\pi}{6})+i\sin(\pi+\dfrac{\pi}{6})\right]\\\\
&=4\left[\cos(\dfrac{7\pi}{6})+i\sin(\dfrac{7\pi}{6})\right]
\end{aligned} z 4 = − 2 3 − 2 i = 4 [ − 4 2 3 − i 4 2 ] = 4 [ − 2 3 − i 2 1 ] = 4 [ − cos ( 6 π ) − i sin ( 6 π ) ] = 4 [ cos ( π + 6 π ) + i sin ( π + 6 π ) ] = 4 [ cos ( 6 7 π ) + i sin ( 6 7 π ) ]
Propriété
Soient z z z et z ′ z' z ′ deux nombres complexes non nuls, on a :
a r g ( z . z ′ ) ≡ a r g ( z ) + a r g ( z ′ ) [ 2 π ] arg(z. z') \equiv arg(z)+arg(z')~[2\pi] a r g ( z . z ′ ) ≡ a r g ( z ) + a r g ( z ′ ) [ 2 π ]
a r g ( z z ′ ) ≡ a r g ( z ) − a r g ( z ′ ) [ 2 π ] arg(\dfrac{z}{z'}) \equiv arg(z)-arg(z')~[2\pi] a r g ( z ′ z ) ≡ a r g ( z ) − a r g ( z ′ ) [ 2 π ]
a r g ( z n ) ≡ n . a r g ( z ) [ 2 π ] arg(z^n) \equiv n.arg(z)~[2\pi] a r g ( z n ) ≡ n . a r g ( z ) [ 2 π ]
Exercice :
Ecrire sous forme trigonométrique les nombres complexes suivants :
z 1 = 3 + i 1 − i et z 2 = ( 1 + i ) 3 z_1=\dfrac{\sqrt{3}+i}{1-i}\text{ et }z_2=(1+i)^3 z 1 = 1 − i 3 + i et z 2 = ( 1 + i ) 3
soient z = 1 + i z=1+i z = 1 + i et z ′ = 3 − i z'=\sqrt{3}-i z ′ = 3 − i
a. écrire z z z et z ’ z’ z ’ sous forme trigonométrique
b. écrire z × z ′ z\times z' z × z ′ sous forme trigonométrique et algébrique
c. déduire la valeur de cos ( π 12 ) \cos(\dfrac{\pi}{12}) cos ( 12 π ) et sin ( π 12 ) \sin(\dfrac{\pi}{12}) sin ( 12 π )
Correction :
1.
Forme trigo de z 1 = 3 + i 1 − i z_1=\dfrac{\sqrt{3}+i}{1-i} z 1 = 1 − i 3 + i ?
⋆ ∣ 3 + i ∣ = 3 2 + 1 2 = 2 \quad\star |\sqrt{3}+i|=\sqrt{\sqrt3^2+1^2}=2 ⋆ ∣ 3 + i ∣ = 3 2 + 1 2 = 2
⋆ ∣ 1 − i ∣ = 1 2 + ( − 1 ) 2 = 2 \quad\star |1-i|=\sqrt{1^2+(-1)^2}=\sqrt2 ⋆ ∣1 − i ∣ = 1 2 + ( − 1 ) 2 = 2
Donc
3 + i = 2 ( 3 2 + 1 2 i ) = 2 ( cos ( π 6 ) + i sin ( π 6 ) ) 1 − i = 2 ( 2 2 − i 2 2 ) = 2 ( cos ( − π 4 ) + i sin ( − π 4 ) ) \begin{aligned}
\sqrt{3}+i&=2\left(\frac{\sqrt3}2+\frac12i\right)\\
&=2\left(\cos(\dfrac{\pi}{6})+i\sin(\dfrac{\pi}{6})\right)\\
1-i&=\sqrt2\left( \dfrac{\sqrt{2}}{2}-i\dfrac{\sqrt{2}}{2} \right)\\
&=\sqrt2\left( \cos(\dfrac{-\pi}{4})+i\sin(-\dfrac{\pi}{4}) \right)
\end{aligned} 3 + i 1 − i = 2 ( 2 3 + 2 1 i ) = 2 ( cos ( 6 π ) + i sin ( 6 π ) ) = 2 ( 2 2 − i 2 2 ) = 2 ( cos ( 4 − π ) + i sin ( − 4 π ) )
et donc
{ a r g ( 3 + i ) ≡ π 6 [ 2 π ] a r g ( 1 − i ) ≡ − π 4 [ 2 π ] \left\{
\begin{matrix}
arg(\sqrt{3}+i)\equiv \dfrac{\pi}{6}[2\pi] \\\\
arg(1-i)\equiv -\dfrac{\pi}{4}[2\pi]
\end{matrix}
\right. ⎩ ⎨ ⎧ a r g ( 3 + i ) ≡ 6 π [ 2 π ] a r g ( 1 − i ) ≡ − 4 π [ 2 π ]
∣ z 1 ∣ = ∣ 3 + i ∣ ∣ 1 − i ∣ = 2 2 = 2 |z_1|=\dfrac{|\sqrt3+i|}{|1-i|}=\dfrac{2}{\sqrt2}=\sqrt2\\ ∣ z 1 ∣ = ∣1 − i ∣ ∣ 3 + i ∣ = 2 2 = 2
arg ( z 1 ) ≡ arg ( 3 + i 1 − i ) [ 2 π ] ≡ arg ( 3 + i ) − arg ( 1 − i ) [ 2 π ] ≡ π 6 + π 4 [ 2 π ] ≡ 5 π 12 [ 2 π ] \begin{aligned}
\arg(z_1)&\equiv \arg\left(\dfrac{\sqrt{3}+i}{1-i}\right) ~ [2\pi] \\
&\equiv \arg(\sqrt{3}+i)-\arg(1-i) ~ [2\pi]\\
&\equiv \dfrac{\pi}{6}+\dfrac{\pi}{4} ~~[2\pi]\\
&\equiv\dfrac{5\pi}{12}~~[2\pi]
\end{aligned} arg ( z 1 ) ≡ arg ( 1 − i 3 + i ) [ 2 π ] ≡ arg ( 3 + i ) − arg ( 1 − i ) [ 2 π ] ≡ 6 π + 4 π [ 2 π ] ≡ 12 5 π [ 2 π ]
Finalement :
z 1 = ∣ z 1 ∣ ( cos ( θ ) + i sin ( θ ) ) = 2 ( cos ( 5 π 12 ) + i sin ( 5 π 12 ) ) \begin{aligned}
z_1&=|z_1|(\cos(\theta)+i\sin(\theta))\\
&=\sqrt{2}\left(\cos(\dfrac{5\pi}{12})+i\sin(\dfrac{5\pi}{12})\right)
\end{aligned} z 1 = ∣ z 1 ∣ ( cos ( θ ) + i sin ( θ )) = 2 ( cos ( 12 5 π ) + i sin ( 12 5 π ) )
Forme trigo de z 2 = ( 1 + i ) 3 z_2=(1+i)^3 z 2 = ( 1 + i ) 3 ?
∣ z 2 ∣ = ∣ ( 1 + i ) 3 ∣ = ∣ ( 1 + i ) ∣ 3 = ( 1 2 + 1 2 ) 3 = 2 3 = 2 2 \begin{aligned}
|z_2|&=|(1+i)^3|=|(1+i)|^3\\
&=\left(\sqrt{1^2+1^2}\right)^3\\
&=\sqrt{2}^3=2\sqrt{2}
\end{aligned} ∣ z 2 ∣ = ∣ ( 1 + i ) 3 ∣ = ∣ ( 1 + i ) ∣ 3 = ( 1 2 + 1 2 ) 3 = 2 3 = 2 2
arg ( z 2 ) = arg ( ( 1 + i ) 3 ) ≡ 3 arg ( 1 + i ) [ 2 π ] \begin{aligned}
\arg(z_2)&=\arg((1+i)^3) \\
&\equiv 3\arg(1+i) ~~[2\pi]
\end{aligned} arg ( z 2 ) = arg (( 1 + i ) 3 ) ≡ 3 arg ( 1 + i ) [ 2 π ]
Cherchons arg ( 1 + i ) \arg(1+i) arg ( 1 + i )
1 + i = 2 ( 2 2 + i 2 2 ) = 2 ( cos ( π 4 ) + i sin ( π 4 ) ) \begin{aligned}
1+i&=\sqrt{2}(\dfrac{\sqrt{2}}{2}+i\dfrac{\sqrt{2}}{2})\\
&=\sqrt{2}(\cos(\dfrac{\pi}{4})+i\sin(\dfrac{\pi}{4}))
\end{aligned} 1 + i = 2 ( 2 2 + i 2 2 ) = 2 ( cos ( 4 π ) + i sin ( 4 π ))
Donc arg ( 1 + i ) ≡ π 4 [ 2 π ] \arg(1+i)\equiv \dfrac{\pi}{4} ~~[2\pi] arg ( 1 + i ) ≡ 4 π [ 2 π ]
arg ( z 2 ) ≡ 3 π 4 [ 2 π ] \arg(z_2) \equiv \dfrac{3\pi}{4} ~~[2\pi] arg ( z 2 ) ≡ 4 3 π [ 2 π ]
Finalement
z 2 = ∣ z 2 ∣ ( cos ( θ ) + i sin ( θ ) ) = 2 2 ( cos ( 3 π 4 ) + i sin ( 3 π 4 ) ) \begin{aligned}
z_2 &=|z_2|(\cos(\theta)+i\sin(\theta))\\
&=2\sqrt{2}(\cos(\dfrac{3\pi}{4})+i\sin(\dfrac{3\pi}{4}))
\end{aligned} z 2 = ∣ z 2 ∣ ( cos ( θ ) + i sin ( θ )) = 2 2 ( cos ( 4 3 π ) + i sin ( 4 3 π ))
2/a/ Forme trigo de z = 1 + i z=1+i z = 1 + i ?
1 + i = 2 ( 2 2 + i 2 2 ) = 2 ( cos ( π 4 ) + i sin ( π 4 ) ) \begin{aligned}
1+i&=\sqrt{2}(\dfrac{\sqrt{2}}{2}+i\dfrac{\sqrt{2}}{2})\\
&=\sqrt{2}(\cos(\dfrac{\pi}{4})+i\sin(\dfrac{\pi}{4}))
\end{aligned} 1 + i = 2 ( 2 2 + i 2 2 ) = 2 ( cos ( 4 π ) + i sin ( 4 π ))
Forme trigo de z ′ = 3 − i z'=\sqrt{3}-i z ′ = 3 − i ?
∣ z ′ ∣ = ∣ 3 − i ∣ = 3 2 + ( − 1 ) 2 = 2 |z'|=|\sqrt{3}-i|=\sqrt{\sqrt{3}^2+(-1)^2}=2 ∣ z ′ ∣ = ∣ 3 − i ∣ = 3 2 + ( − 1 ) 2 = 2
z ′ = 2 ( 3 2 − i 1 2 ) = 2 ( cos ( π 6 ) − i sin ( π 6 ) ) = 2 ( cos ( − π 6 ) + i sin ( − π 6 ) ) \begin{aligned}
z'&=2\left(\dfrac{\sqrt{3}}{2}-i\dfrac{1}{2}\right)\\
&=2\left(\cos(\dfrac{\pi}{6})-i\sin(\dfrac{\pi}{6})\right)\\
&=2\left(\cos(-\dfrac{\pi}{6})+i\sin(-\dfrac{\pi}{6})\right)
\end{aligned} z ′ = 2 ( 2 3 − i 2 1 ) = 2 ( cos ( 6 π ) − i sin ( 6 π ) ) = 2 ( cos ( − 6 π ) + i sin ( − 6 π ) )
b/ Forme trigo de z . z ′ z.z' z . z ′ ?
z . z ′ = ∣ z . z ′ ∣ ( cos ( θ ) + i sin ( θ ) ) z.z'=|z.z'|(\cos(\theta)+i\sin(\theta)) z . z ′ = ∣ z . z ′ ∣ ( cos ( θ ) + i sin ( θ )) avec θ ≡ arg ( z . z ′ ) [ 2 π ] \theta \equiv \arg(z.z') ~~[2\pi] θ ≡ arg ( z . z ′ ) [ 2 π ]
On a ∣ z . z ′ ∣ = ∣ z ∣ . ∣ z ′ ∣ = 2 × 2 = 2 2 |z.z'|=|z|.|z'|=\sqrt{2}\times2=2\sqrt{2} ∣ z . z ′ ∣ = ∣ z ∣.∣ z ′ ∣ = 2 × 2 = 2 2
et arg ( z . z ′ ) ≡ arg ( z ) + arg ( z ′ ) [ 2 π ] \arg(z.z') \equiv \arg(z)+\arg(z') ~~[2\pi] arg ( z . z ′ ) ≡ arg ( z ) + arg ( z ′ ) [ 2 π ]
arg ( z . z ′ ) ≡ π 4 + ( − π 6 ) [ 2 π ] \arg(z.z') \equiv \dfrac{\pi}{4}+(-\dfrac{\pi}{6}) ~~[2\pi] arg ( z . z ′ ) ≡ 4 π + ( − 6 π ) [ 2 π ]
Donc arg ( z . z ′ ) ≡ π 12 [ 2 π ] \arg(z.z') \equiv \dfrac{\pi}{12} ~~[2\pi] arg ( z . z ′ ) ≡ 12 π [ 2 π ]
z . z ′ = ∣ z . z ′ ∣ ( cos ( θ ) + i sin ( θ ) ) = 2 2 ( cos ( π 12 ) + i sin ( π 12 ) ) \begin{aligned}
z.z'&=|z.z'|(\cos(\theta)+i\sin(\theta))\\
&=2\sqrt{2}\left(\cos(\dfrac{\pi}{12})+i\sin(\dfrac{\pi}{12})\right)
\end{aligned} z . z ′ = ∣ z . z ′ ∣ ( cos ( θ ) + i sin ( θ )) = 2 2 ( cos ( 12 π ) + i sin ( 12 π ) )
Forme algébrique de z . z ′ z.z' z . z ′
z . z ′ = ( 1 + i ) ( 3 − i ) = 3 − i + i 3 + 1 = 3 + 1 + i ( 3 − 1 ) \begin{aligned}
z.z'&=(1+i)(\sqrt{3}-i)\\
&=\sqrt{3}-i+i\sqrt{3}+1\\
&=\sqrt{3}+1+i(\sqrt{3}-1)
\end{aligned} z . z ′ = ( 1 + i ) ( 3 − i ) = 3 − i + i 3 + 1 = 3 + 1 + i ( 3 − 1 )
c/
On a
z . z ′ = 2 2 ( cos ( π 12 ) + i sin ( π 12 ) ) z.z'=2\sqrt{2}\left(\cos(\dfrac{\pi}{12})+i\sin(\dfrac{\pi}{12})\right) z . z ′ = 2 2 ( cos ( 12 π ) + i sin ( 12 π ) )
et
z . z ′ = 3 + 1 + i ( 3 − 1 ) = 2 2 ( 3 + 1 2 2 + i 3 − 1 2 2 ) = 2 2 ( 6 + 2 4 + i 6 − 2 4 ) \begin{align*}
z.z'&=\sqrt{3}+1+i(\sqrt{3}-1) \\
&=2\sqrt{2}\left(\dfrac{\sqrt{3}+1}{2\sqrt{2}}+i\dfrac{\sqrt{3}-1}{2\sqrt{2}}\right) \\
&=2\sqrt{2}\left(\dfrac{\sqrt{6}+\sqrt{2}}{4}+i\dfrac{\sqrt{6}-\sqrt{2}}{4}\right)
\end{align*} z . z ′ = 3 + 1 + i ( 3 − 1 ) = 2 2 ( 2 2 3 + 1 + i 2 2 3 − 1 ) = 2 2 ( 4 6 + 2 + i 4 6 − 2 )
Donc :
{ cos ( π 12 ) = 6 + 2 4 sin ( π 12 ) = 6 − 2 4 \left\{
\begin{matrix}
\cos(\dfrac{\pi}{12})= \dfrac{\sqrt{6}+\sqrt{2}}{4}\\\\
\sin(\dfrac{\pi}{12})=\dfrac{\sqrt{6}-\sqrt{2}}{4}
\end{matrix}
\right. ⎩ ⎨ ⎧ cos ( 12 π ) = 4 6 + 2 sin ( 12 π ) = 4 6 − 2
III. Angle de deux vecteurs
Propriété :
Soient A,B deux points du plan complexe (P), d’affixes respectivement z A z_A z A et z B z_B z B
( u ⃗ , A B → ) ≡ a r g ( z B − z A ) [ 2 π ] (\vec{u},\overrightarrow{AB}) \equiv arg(z_B-z_A)~[2\pi] ( u , A B ) ≡ a r g ( z B − z A ) [ 2 π ]
Preuve
Par définition de l'argument
Propriété :
Soient A,B,C et D quatre points du plan complexe (P), d’affixes respectivement z A z_A z A , z B z_B z B ,z c z_c z c et z D z_D z D avec z B ≠ z A z_B\ne z_A z B = z A
( A B → , A C → ) ≡ a r g ( z C − z A z B − z A ) [ 2 π ] (\overrightarrow{AB},\overrightarrow{AC}) \equiv arg(\dfrac{z_C-z_A}{z_B-z_A})~[2\pi] ( A B , A C ) ≡ a r g ( z B − z A z C − z A ) [ 2 π ]
( A B → , C D → ) ≡ a r g ( z D − z C z B − z A ) [ 2 π ] (\overrightarrow{AB},\overrightarrow{CD}) \equiv arg(\dfrac{z_D-z_C}{z_B-z_A})~[2\pi] ( A B , C D ) ≡ a r g ( z B − z A z D − z C ) [ 2 π ]
Preuve
En utilisant la relation de Chasles
( A B → , A C → ) = ( A B → , u ⃗ ) + ( u ⃗ , A C → ) = ( u ⃗ , A C → ) − ( u ⃗ , A B → ) = a r g ( z A C → ) − a r g ( z A B → ) ≡ a r g ( z C − z A ) − a r g ( z B − z A ) [ 2 π ] \begin{align*}
(\overrightarrow{AB},\overrightarrow{AC}) &= (\overrightarrow{AB},\vec{u})+(\vec{u},\overrightarrow{AC}) \\
&= (\vec{u},\overrightarrow{AC})-(\vec{u},\overrightarrow{AB}) \\
&= arg(z_{\overrightarrow{AC}})-arg(z_{\overrightarrow{AB}})\\
&\equiv arg(z_C-z_A)-arg(z_B-z_A)~[2\pi]
\end{align*} ( A B , A C ) = ( A B , u ) + ( u , A C ) = ( u , A C ) − ( u , A B ) = a r g ( z A C ) − a r g ( z A B ) ≡ a r g ( z C − z A ) − a r g ( z B − z A ) [ 2 π ]
Alors :
( A B → , A C → ) ≡ a r g ( z C − z C z B − z A ) [ 2 π ] (\overrightarrow{AB},\overrightarrow{AC}) \equiv arg(\dfrac{z_C-z_C}{z_B-z_A})~[2\pi] ( A B , A C ) ≡ a r g ( z B − z A z C − z C ) [ 2 π ]
Conséquences :
les points A,B et C sont alignés si et seulement si, on a :
a r g ( z C − z A z B − z A ) ≡ 0 [ 2 π ] o u a r g ( z C − z A z B − z A ) ≡ π [ 2 π ] arg(\dfrac{z_C-z_A}{z_B-z_A})\equiv 0~[2\pi] ~~~ou ~~~arg(\dfrac{z_C-z_A}{z_B-z_A})\equiv \pi~[2\pi] a r g ( z B − z A z C − z A ) ≡ 0 [ 2 π ] o u a r g ( z B − z A z C − z A ) ≡ π [ 2 π ]
les droites ( A B ) (AB) ( A B ) et ( C D ) (CD) ( C D ) sont parallèles si et seulement si , on a :
a r g ( z D − z C z B − z A ) ≡ 0 [ 2 π ] o u a r g ( z D − z C z B − z A ) ≡ π [ 2 π ] arg(\dfrac{z_D-z_C}{z_B-z_A})\equiv 0~[2\pi] ~~~ou ~~~arg(\dfrac{z_D-z_C}{z_B-z_A})\equiv \pi~[2\pi] a r g ( z B − z A z D − z C ) ≡ 0 [ 2 π ] o u a r g ( z B − z A z D − z C ) ≡ π [ 2 π ]
les droites ( A B ) (AB) ( A B ) et ( C D ) (CD) ( C D ) sont perpendiculaires si et seulement si, on a :
a r g ( z D − z C z B − z A ) ≡ π 2 [ 2 π ] o u a r g ( z D − z C z B − z A ) ≡ − π 2 [ 2 π ] arg(\dfrac{z_D-z_C}{z_B-z_A})\equiv \dfrac{\pi}{2}~[2\pi] ~~~ou ~~~arg(\dfrac{z_D-z_C}{z_B-z_A})\equiv -\dfrac{\pi}{2}~[2\pi] a r g ( z B − z A z D − z C ) ≡ 2 π [ 2 π ] o u a r g ( z B − z A z D − z C ) ≡ − 2 π [ 2 π ]
Exercice :
Soient A,B et C trois points d’affixes respectivement : a = 2 + 2 i 3 a=2+2i\sqrt{3} a = 2 + 2 i 3 et b = − 4 + 4 i 3 b=-4+4i\sqrt{3} b = − 4 + 4 i 3 et c = − 1 + i 3 c=-1+i\sqrt{3} c = − 1 + i 3
Déterminer l'argument de b − c a − c \dfrac{b-c}{a-c} a − c b − c
Déduire que ( A C ) ⊥ ( B C ) (AC)\perp (BC) ( A C ) ⊥ ( B C )
Correction :
1/
b − c a − c = − 4 + 4 i 3 + 1 − i 3 2 + 2 i 3 + 1 − i 3 = − 3 + 3 i 3 3 + i 3 = ( − 3 + 3 i 3 ) ( 3 − i 3 ) ( 3 + i 3 ) ( 3 − i 3 ) = − 9 + 3 i 3 + 9 i 3 + 9 3 2 + 3 2 = i 3 \begin{align*}
\dfrac{b-c}{a-c}&=
\dfrac{-4+4i\sqrt{3}+1-i\sqrt{3}}{2+2i\sqrt{3}+1-i\sqrt{3}} \\
&=\dfrac{-3+3i\sqrt{3}}{3+i\sqrt{3}} \\
&=\dfrac{(-3+3i\sqrt{3})(3-i\sqrt{3})}{(3+i\sqrt{3})(3-i\sqrt{3})} \\
&=\dfrac{-9+3i\sqrt{3}+9i\sqrt{3}+9}{3^2+\sqrt{3}^2} \\
&=i\sqrt{3}
\end{align*} a − c b − c = 2 + 2 i 3 + 1 − i 3 − 4 + 4 i 3 + 1 − i 3 = 3 + i 3 − 3 + 3 i 3 = ( 3 + i 3 ) ( 3 − i 3 ) ( − 3 + 3 i 3 ) ( 3 − i 3 ) = 3 2 + 3 2 − 9 + 3 i 3 + 9 i 3 + 9 = i 3
Donc : arg ( b − c a − c ) ≡ π 2 [ 2 π ] \arg(\dfrac{b-c}{a-c})\equiv \dfrac{\pi}{2} ~~[2\pi] arg ( a − c b − c ) ≡ 2 π [ 2 π ]
2/ ( A C ) ⊥ ( B C ) \quad (AC)\perp (BC) ( A C ) ⊥ ( B C ) ?
( C A → , C B → ^ ) ≡ arg ( b − c a − c ) [ 2 π ] (\widehat{\overrightarrow{CA},\overrightarrow{CB}}) \equiv \arg(\dfrac{b-c}{a-c}) ~~[2\pi] ( C A , C B ) ≡ arg ( a − c b − c ) [ 2 π ]
( C A → , C B → ^ ) ≡ π 2 [ 2 π ] (\widehat{\overrightarrow{CA},\overrightarrow{CB}}) \equiv \dfrac{\pi}{2} ~~[2\pi] ( C A , C B ) ≡ 2 π [ 2 π ]
Donc ( A C ) ⊥ ( B C ) (AC)\perp (BC) ( A C ) ⊥ ( B C )
Exercice (Nat 2013 S.O) :
On considère dans le plan complexe muni d'un repère orthonormé direct ( O , u ⃗ , v ⃗ ) (O,\vec{u},\vec{v}) ( O , u , v ) , les points A A A , B B B , C C C et D D D d'affixes respectives : a = 7 + 2 i a=7+2i a = 7 + 2 i , b = 4 + 8 i b=4+8i b = 4 + 8 i , c = − 2 + 5 i c=-2+5i c = − 2 + 5 i et d = 10 + 11 i d=10+11i d = 10 + 11 i
Calculer d − c b − c \dfrac{d-c}{b-c} b − c d − c puis déduire que les points B B B , C C C et D D D sont alignés.
a. vérifie que ( 1 + i ) ( − 3 + 6 i ) = − 9 + 3 i (1+i)(-3+6i)=-9+3i ( 1 + i ) ( − 3 + 6 i ) = − 9 + 3 i , puis montrer que c − a b − a = 1 + i \dfrac{c-a}{b-a}=1+i b − a c − a = 1 + i
b. Ecrire le nombre 1 + i 1+i 1 + i sous forme trigonométrique.
c. En déduire que A C = A B 2 AC=AB\sqrt{2} A C = A B 2 ; et donner une mesure de l'angle orienté ( A B → , A C → ) ^ \widehat{(\overrightarrow{AB},\overrightarrow{AC})} ( A B , A C )
Correction :
A ( a ) A(a) A ( a ) , B ( b ) B(b) B ( b ) , C ( c ) C(c) C ( c ) et D ( d ) D(d) D ( d ) avec : a = 7 + 2 i a=7+2i a = 7 + 2 i , b = 4 + 8 i b=4+8i b = 4 + 8 i , c = − 2 + 5 i c=-2+5i c = − 2 + 5 i et d = 10 + 11 i d=10+11i d = 10 + 11 i
1/
d − c b − c = 10 + 11 i − ( − 2 + 5 i ) 4 + 8 i − ( − 2 + 5 i ) = 12 + 6 i 6 + 3 i = 6 ( 2 + i ) 3 ( 2 + i ) = 2 \begin{aligned}
\dfrac{d-c}{b-c}&=\dfrac{10+11i-(-2+5i)}{4+8i-(-2+5i)}\\
&=\dfrac{12+6i}{6+3i}=\dfrac{6(2+i)}{3(2+i)}=2
\end{aligned} b − c d − c = 4 + 8 i − ( − 2 + 5 i ) 10 + 11 i − ( − 2 + 5 i ) = 6 + 3 i 12 + 6 i = 3 ( 2 + i ) 6 ( 2 + i ) = 2
Comme d − c b − c = 2 ∈ R \dfrac{d-c}{b-c}=2\in\R b − c d − c = 2 ∈ R , alors les points B B B , C C C et D D D sont alignés.
2/a/
( 1 + i ) ( − 3 + 6 i ) = − 3 + 6 i − 3 i + 6 i 2 = − 3 + 3 i − 6 = − 9 + 3 i \begin{aligned}
(1+i)(-3+6i)&=-3+6i-3i+6i^2\\&=-3+3i-6\\
&=-9+3i
\end{aligned} ( 1 + i ) ( − 3 + 6 i ) = − 3 + 6 i − 3 i + 6 i 2 = − 3 + 3 i − 6 = − 9 + 3 i
c − a b − a = − 2 + 5 i − ( 7 + 2 i ) 4 + 8 i − ( 7 + 2 i ) = − 9 + 3 i − 3 + 6 i = ( 1 + i ) ( − 3 + 6 i ) − 3 + 6 i = 1 + i \begin{aligned}
\dfrac{c-a}{b-a}&=\dfrac{-2+5i-(7+2i)}{4+8i-(7+2i)}\\
&=\dfrac{-9+3i}{-3+6i}\\
&=\dfrac{(1+i)(-3+6i)}{-3+6i}\\
&=1+i
\end{aligned} b − a c − a = 4 + 8 i − ( 7 + 2 i ) − 2 + 5 i − ( 7 + 2 i ) = − 3 + 6 i − 9 + 3 i = − 3 + 6 i ( 1 + i ) ( − 3 + 6 i ) = 1 + i
b/ Forme trigo de 1 + i 1+i 1 + i
∣ 1 + i ∣ = 1 2 + 1 2 = 2 |1+i|=\sqrt{1^2+1^2}=\sqrt{2} ∣1 + i ∣ = 1 2 + 1 2 = 2
1 + i = 2 ( 1 2 + i 1 2 ) = 2 ( 2 2 + i 2 2 ) = 2 ( cos ( π 4 ) + i sin ( π 4 ) ) \begin{aligned}
1+i&=\sqrt{2}\left(\dfrac{1}{\sqrt{2}}+i\dfrac{1}{\sqrt{2}}\right)\\
&=\sqrt{2}\left(\dfrac{\sqrt{2}}{2}+i\dfrac{\sqrt{2}}{2}\right)
\\&=\sqrt{2}\left(\cos(\dfrac{\pi}{4})+i\sin(\dfrac{\pi}{4})\right)
\end{aligned} 1 + i = 2 ( 2 1 + i 2 1 ) = 2 ( 2 2 + i 2 2 ) = 2 ( cos ( 4 π ) + i sin ( 4 π ) )
c/
On a : c − a b − a = 1 + i \dfrac{c-a}{b-a}=1+i b − a c − a = 1 + i
⟹ ∣ c − a b − a ∣ = ∣ 1 + i ∣ = 2 \implies |\dfrac{c-a}{b-a}|=|1+i|=\sqrt{2} ⟹ ∣ b − a c − a ∣ = ∣1 + i ∣ = 2
⟹ A C A B = 2 \implies \dfrac{AC}{AB}=\sqrt{2} ⟹ A B A C = 2 ,
et donc A C = A B 2 AC=AB\sqrt{2} A C = A B 2
arg ( c − a b − a ) = arg ( 1 + i ) ≡ π 4 [ 2 π ] \arg(\dfrac{c-a}{b-a})=\arg(1+i) \equiv \dfrac{\pi}{4} ~~[2\pi] arg ( b − a c − a ) = arg ( 1 + i ) ≡ 4 π [ 2 π ]
Comme ( A B → , A C → ‾ ) ≡ arg ( c − a b − a ) [ 2 π ] (\overline{\overrightarrow{AB},\overrightarrow{AC}}) \equiv \arg(\dfrac{c-a}{b-a}) ~~[2\pi] ( A B , A C ) ≡ arg ( b − a c − a ) [ 2 π ]
Alors :π 4 \dfrac\pi4 4 π est une meseure de l'angle orienté ( A B → , A C → ^ ) (\widehat{\overrightarrow{AB},\overrightarrow{AC}}) ( A B , A C )
Exercice :
Déterminer une forme trigonométrique du nombre complexe z z z tel que :
∣ z ∣ = 2 et arg ( i z ) ≡ π 4 [ 2 π ] |z|=2 \quad \text{et} \quad \arg(iz)\equiv \dfrac{\pi}{4}~~[2\pi] ∣ z ∣ = 2 et arg ( i z ) ≡ 4 π [ 2 π ]
Correction :
La forme trigonométrique de z z z tel que :
∣ z ∣ = 2 et arg ( i z ) ≡ π 4 [ 2 π ] |z|=2 \quad \text{et} \quad \arg(iz)\equiv \dfrac{\pi}{4}~~[2\pi] ∣ z ∣ = 2 et arg ( i z ) ≡ 4 π [ 2 π ]
On sait que z = ∣ z ∣ ( cos ( θ ) + i sin ( θ ) ) z=|z|(\cos(\theta)+i\sin(\theta)) z = ∣ z ∣ ( cos ( θ ) + i sin ( θ )) avec θ ≡ arg ( z ) [ 2 π ] \theta \equiv \arg(z) ~~[2\pi] θ ≡ arg ( z ) [ 2 π ]
On a : arg ( i z ) ≡ π 4 [ 2 π ] \arg(iz)\equiv \dfrac{\pi}{4}~~[2\pi] arg ( i z ) ≡ 4 π [ 2 π ] et arg ( i z ) ≡ arg ( i ) + arg ( z ) [ 2 π ] \arg(iz)\equiv \arg(i)+\arg(z)~~[2\pi] arg ( i z ) ≡ arg ( i ) + arg ( z ) [ 2 π ]
Donc arg ( z ) ≡ π 4 − arg ( i ) [ 2 π ] \arg(z) \equiv \dfrac{\pi}{4}-\arg(i)~~[2\pi] arg ( z ) ≡ 4 π − arg ( i ) [ 2 π ]
Donc arg ( z ) ≡ π 4 − π 2 [ 2 π ] \arg(z) \equiv \dfrac{\pi}{4}-\dfrac{\pi}{2}~~[2\pi] arg ( z ) ≡ 4 π − 2 π [ 2 π ]
Donc arg ( z ) ≡ − π 4 [ 2 π ] \arg(z) \equiv -\dfrac{\pi}{4} ~~[2\pi] arg ( z ) ≡ − 4 π [ 2 π ]
Finalement la forme trigonométrique de z z z est :
z = 2 ( cos ( − π 4 ) + i sin ( − π 4 ) ) z=2(\cos(-\dfrac{\pi}{4})+i\sin(-\dfrac{\pi}{4})) z = 2 ( cos ( − 4 π ) + i sin ( − 4 π ))