Angle de deux vecteurs

#2bacsef

Sommaire

Propriété : Soient A,B deux points du plan complexe (P), d’affixes respectivement zAz_A et zBz_B

(u,AB)arg(zBzA) [2π](\vec{u},\overrightarrow{AB}) \equiv arg(z_B-z_A)~[2\pi]

Preuve Par définition de l’argument

Propriété : Soient A,B,C et D quatre points du plan complexe (P), d’affixes respectivement zAz_A , zBz_B ,zcz_c et zDz_D avec zBzAz_B\ne z_A

  • (AB,AC)arg(zCzAzBzA) [2π](\overrightarrow{AB},\overrightarrow{AC}) \equiv arg(\dfrac{z_C-z_A}{z_B-z_A})~[2\pi]
  • (AB,CD)arg(zDzCzBzA) [2π](\overrightarrow{AB},\overrightarrow{CD}) \equiv arg(\dfrac{z_D-z_C}{z_B-z_A})~[2\pi]

Preuve

En utilisant la relation de Chasles

(AB,AC)=(AB,u)+(u,AC)=(u,AC)(u,AB)=arg(zAC)arg(zAB)arg(zCzA)arg(zBzA) [2π]\begin{align*} (\overrightarrow{AB},\overrightarrow{AC}) &= (\overrightarrow{AB},\vec{u})+(\vec{u},\overrightarrow{AC}) \\ &= (\vec{u},\overrightarrow{AC})-(\vec{u},\overrightarrow{AB}) \\ &= arg(z_{\overrightarrow{AC}})-arg(z_{\overrightarrow{AB}})\\ &\equiv arg(z_C-z_A)-arg(z_B-z_A)~[2\pi] \end{align*}

Alors :

(AB,AC)arg(zCzCzBzA) [2π](\overrightarrow{AB},\overrightarrow{AC}) \equiv arg(\dfrac{z_C-z_C}{z_B-z_A})~[2\pi]

Conséquences :

  • les points A,B et C sont alignés si et seulement si, on a :
arg(zCzAzBzA)0 [2π]   ou   arg(zCzAzBzA)π [2π] arg(\dfrac{z_C-z_A}{z_B-z_A})\equiv 0~[2\pi] ~~~ou ~~~arg(\dfrac{z_C-z_A}{z_B-z_A})\equiv \pi~[2\pi]
  • les droites (AB)(AB) et (CD)(CD) sont parallèles si et seulement si , on a :
arg(zDzCzBzA)0 [2π]   ou   arg(zDzCzBzA)π [2π] arg(\dfrac{z_D-z_C}{z_B-z_A})\equiv 0~[2\pi] ~~~ou ~~~arg(\dfrac{z_D-z_C}{z_B-z_A})\equiv \pi~[2\pi]
  • les droites (AB)(AB) et (CD)(CD) sont perpendiculaires si et seulement si, on a :
arg(zDzCzBzA)π2 [2π]   ou   arg(zDzCzBzA)π2 [2π] arg(\dfrac{z_D-z_C}{z_B-z_A})\equiv \dfrac{\pi}{2}~[2\pi] ~~~ou ~~~arg(\dfrac{z_D-z_C}{z_B-z_A})\equiv -\dfrac{\pi}{2}~[2\pi]

Exercice : Soient A,B et C trois points d’affixes respectivement : a=2+2i3a=2+2i\sqrt{3} et b=4+4i3b=-4+4i\sqrt{3} et c=1+i3c=-1+i\sqrt{3}

  1. Déterminer l’argument de bcac\dfrac{b-c}{a-c}
  2. Déduire que (AC)(BC)(AC)\perp (BC)

Correction :

1/

bcac=4+4i3+1i32+2i3+1i3=3+3i33+i3=(3+3i3)(3i3)(3+i3)(3i3)=9+3i3+9i3+932+32=i3\begin{align*} \dfrac{b-c}{a-c}&= \dfrac{-4+4i\sqrt{3}+1-i\sqrt{3}}{2+2i\sqrt{3}+1-i\sqrt{3}} \\ &=\dfrac{-3+3i\sqrt{3}}{3+i\sqrt{3}} \\ &=\dfrac{(-3+3i\sqrt{3})(3-i\sqrt{3})}{(3+i\sqrt{3})(3-i\sqrt{3})} \\ &=\dfrac{-9+3i\sqrt{3}+9i\sqrt{3}+9}{3^2+\sqrt{3}^2} \\ &=i\sqrt{3} \end{align*}

Donc : arg(bcac)π2  [2π]\arg(\dfrac{b-c}{a-c})\equiv \dfrac{\pi}{2} ~~[2\pi]


2/ (AC)(BC)\quad (AC)\perp (BC) ?

(CA,CB^)arg(bcac)  [2π](\widehat{\overrightarrow{CA},\overrightarrow{CB}}) \equiv \arg(\dfrac{b-c}{a-c}) ~~[2\pi]
(CA,CB^)π2  [2π](\widehat{\overrightarrow{CA},\overrightarrow{CB}}) \equiv \dfrac{\pi}{2} ~~[2\pi]

Donc (AC)(BC)(AC)\perp (BC)


Exercice (Nat 2013 S.O) : On considère dans le plan complexe muni d’un repère orthonormé direct (O,u,v)(O,\vec{u},\vec{v}), les points AA , BB , CC et DD d’affixes respectives : a=7+2ia=7+2i , b=4+8ib=4+8i , c=2+5ic=-2+5i et d=10+11id=10+11i

  1. Calculer dcbc\dfrac{d-c}{b-c} puis déduire que les points BB , CC et DD sont alignés.
  2. a. vérifie que (1+i)(3+6i)=9+3i(1+i)(-3+6i)=-9+3i, puis montrer que caba=1+i\dfrac{c-a}{b-a}=1+i b. Ecrire le nombre 1+i1+i sous forme trigonométrique. c. En déduire que AC=AB2AC=AB\sqrt{2}; et donner une mesure de l’angle orienté (AB,AC)^\widehat{(\overrightarrow{AB},\overrightarrow{AC})}

Correction : A(a)A(a) , B(b)B(b) , C(c)C(c) et D(d)D(d) avec : a=7+2ia=7+2i , b=4+8ib=4+8i , c=2+5ic=-2+5i et d=10+11id=10+11i

1/

dcbc=10+11i(2+5i)4+8i(2+5i)=12+6i6+3i=6(2+i)3(2+i)=2\begin{aligned} \dfrac{d-c}{b-c}&=\dfrac{10+11i-(-2+5i)}{4+8i-(-2+5i)}\\ &=\dfrac{12+6i}{6+3i}=\dfrac{6(2+i)}{3(2+i)}=2 \end{aligned}

Comme dcbc=2R\dfrac{d-c}{b-c}=2\in\R , alors les points BB , CC et DD sont alignés.


2/a/

(1+i)(3+6i)=3+6i3i+6i2=3+3i6=9+3i\begin{aligned} (1+i)(-3+6i)&=-3+6i-3i+6i^2\\&=-3+3i-6\\ &=-9+3i \end{aligned}

caba=2+5i(7+2i)4+8i(7+2i)=9+3i3+6i=(1+i)(3+6i)3+6i=1+i\begin{aligned} \dfrac{c-a}{b-a}&=\dfrac{-2+5i-(7+2i)}{4+8i-(7+2i)}\\ &=\dfrac{-9+3i}{-3+6i}\\ &=\dfrac{(1+i)(-3+6i)}{-3+6i}\\ &=1+i \end{aligned}


b/ Forme trigo de 1+i1+i

1+i=12+12=2|1+i|=\sqrt{1^2+1^2}=\sqrt{2}

1+i=2(12+i12)=2(22+i22)=2(cos(π4)+isin(π4))\begin{aligned} 1+i&=\sqrt{2}\left(\dfrac{1}{\sqrt{2}}+i\dfrac{1}{\sqrt{2}}\right)\\ &=\sqrt{2}\left(\dfrac{\sqrt{2}}{2}+i\dfrac{\sqrt{2}}{2}\right) \\&=\sqrt{2}\left(\cos(\dfrac{\pi}{4})+i\sin(\dfrac{\pi}{4})\right) \end{aligned}


c/

On a : caba=1+i\dfrac{c-a}{b-a}=1+i

    caba=1+i=2\implies |\dfrac{c-a}{b-a}|=|1+i|=\sqrt{2}

    ACAB=2\implies \dfrac{AC}{AB}=\sqrt{2} ,

et donc AC=AB2AC=AB\sqrt{2}

  • On a :

arg(caba)=arg(1+i)π4  [2π]\arg(\dfrac{c-a}{b-a})=\arg(1+i) \equiv \dfrac{\pi}{4} ~~[2\pi]

Comme (AB,AC)arg(caba)  [2π](\overline{\overrightarrow{AB},\overrightarrow{AC}}) \equiv \arg(\dfrac{c-a}{b-a}) ~~[2\pi]

Alors :π4\dfrac\pi4 est une meseure de l’angle orienté (AB,AC^)(\widehat{\overrightarrow{AB},\overrightarrow{AC}})


Exercice :

Déterminer une forme trigonométrique du nombre complexe zz tel que :

z=2etarg(iz)π4  [2π]|z|=2 \quad \text{et} \quad \arg(iz)\equiv \dfrac{\pi}{4}~~[2\pi]

Correction : La forme trigonométrique de zz tel que : z=2etarg(iz)π4  [2π]|z|=2 \quad \text{et} \quad \arg(iz)\equiv \dfrac{\pi}{4}~~[2\pi]

On sait que z=z(cos(θ)+isin(θ))z=|z|(\cos(\theta)+i\sin(\theta)) avec θarg(z)  [2π]\theta \equiv \arg(z) ~~[2\pi]

On a : arg(iz)π4  [2π]\arg(iz)\equiv \dfrac{\pi}{4}~~[2\pi] et arg(iz)arg(i)+arg(z)  [2π]\arg(iz)\equiv \arg(i)+\arg(z)~~[2\pi]

Donc arg(z)π4arg(i)  [2π]\arg(z) \equiv \dfrac{\pi}{4}-\arg(i)~~[2\pi]

Donc arg(z)π4π2  [2π]\arg(z) \equiv \dfrac{\pi}{4}-\dfrac{\pi}{2}~~[2\pi]

Donc arg(z)π4  [2π]\arg(z) \equiv -\dfrac{\pi}{4} ~~[2\pi]

Finalement la forme trigonométrique de zz est :

z=2(cos(π4)+isin(π4))z=2(\cos(-\dfrac{\pi}{4})+i\sin(-\dfrac{\pi}{4}))